Chocia\u017c du\u017co czytamy, znamy regu\u0142y ortografii i raczej czujemy si\u0119 pewnie, zapisuj\u0105c rozmaite teksty w j\u0119zyku polskim, to s\u0105 takie s\u0142owa w polszczy\u017anie, przy pisaniu kt\u00f3rych zadr\u017cy nam r\u0119ka. Powinni\u015bmy bez problemu przypomnie\u0107 sobie moment z naszej praktyki nauczycielskiej, kiedy podczas zapisywania tematu lekcji lub pojedynczego s\u0142owa na tablicy zastygli\u015bmy bez ruchu (a w tym samym czasie w g\u0142owie galopowa\u0142a paniczna my\u015bl: Jak si\u0119 to pisze – razem czy osobno?!).<\/p>\n
Jak wiadomo ma\u0142a powt\u00f3rka jeszcze nigdy nikomu nie zaszkodzi\u0142a, dlatego poni\u017cej znajdziecie zestawienie kilku typowych po\u0142\u0105cze\u0144 wyrazowych, kt\u00f3rych pisownia cz\u0119sto sprawia problemy.<\/p>\n
Na pocz\u0105tek jednak og\u00f3lna zasada: w j\u0119zyku polskim generalnie obowi\u0105zuje pisownia rozdzielna<\/strong>.<\/p>\n Od tej regu\u0142y jest oczywi\u015bcie szereg wyj\u0105tk\u00f3w, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych na pierwszych miejscu nale\u017cy wymieni\u0107 pisowni\u0119 partyku\u0142y nie<\/em><\/strong>, kt\u00f3r\u0105 zapisujemy \u0142\u0105cznie<\/strong> z: \u0141\u0105cznie<\/strong> piszemy r\u00f3wnie\u017c takie s\u0142owa jak:<\/p>\n Jasnoniebieski<\/em><\/strong> i dwuip\u00f3\u0142letni <\/em><\/strong>\u2013 i inne przymiotniki z\u0142o\u017cone, takie jak zesz\u0142oroczny<\/em> czy rzymskokatolicki<\/em>. Musimy tu pami\u0119ta\u0107, \u017ce regu\u0142a ta dotyczy przymiotnik\u00f3w z\u0142o\u017conych z cz\u0142on\u00f3w nier\u00f3wnorz\u0119dnych znaczeniowo, to jest takich, u kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wne znaczenie zawarte jest w cz\u0142onie drugim (niebieski<\/em>), a cz\u0142on pierwszy jedynie je dookre\u015bla (jasno<\/em>). W innym wypadku, kiedy mamy do czynienia z przymiotnikami o cz\u0142onach r\u00f3wnorz\u0119dnych znaczeniowo, wplatamy mi\u0119dzy nie \u0142\u0105cznik, to jest: bia\u0142o-czerwony, polsko-francuski, po\u0142udniowo-wschodni<\/em>.<\/p>\n Spomi\u0119dzy, sponad, poprzez<\/em><\/strong> \u2013 bo to przyimki z\u0142o\u017cone z samych przyimk\u00f3w. Proste do zapami\u0119tania!<\/p>\n Widzimisi\u0119<\/em><\/strong> i wtenczas<\/em><\/strong> \u2013 bo to zrosty, czyli takie po\u0142\u0105czenia wyrazowe, kt\u00f3rych cz\u0119\u015bci sk\u0142adowe zatraci\u0142y swoj\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 znaczeniow\u0105. Nie jest wa\u017cne, czy pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 jest odmienna (jak w s\u0142owie: Bia\u0142ystok<\/em>), czy nie (jak w przypadku mysikr\u00f3lika<\/em>). Zrostami s\u0105 te\u017c: niespe\u0142na<\/em>, poniewczasie<\/em> czy zreszt\u0105<\/em>, kt\u00f3rych cz\u0119sto b\u0142\u0119dna pisownia bije puryst\u00f3w j\u0119zykowych po oczach.<\/p>\n Kr\u00f3tkowidz\u0105cy, niskos\u0142odzony, g\u0142o\u015bnom\u00f3wi\u0105cy<\/em><\/strong> \u2013 ale tylko w przypadku takich po\u0142\u0105cze\u0144 przys\u0142\u00f3wka i imies\u0142owu odmiennego (lub przymiotnika), kt\u00f3re si\u0119 scali\u0142y i odnosz\u0105 si\u0119 do sta\u0142ej cechy jakiego\u015b obiektu. W przypadku zestawie\u0144, czyli takich po\u0142\u0105cze\u0144, w kt\u00f3rych drugi cz\u0142on jest okre\u015blany przez przys\u0142\u00f3wek, obowi\u0105zuje pisownia rozdzielna, np. nowo otwarty, wysoko kwalifikowany, trudno czytelny<\/em>.<\/p>\n Minirozm\u00f3wki, superbohater, ultrakr\u00f3tki<\/em><\/strong> \u2013 wszystkie przedrostki, rodzime i obce, zapisujemy \u0142\u0105cznie! Podobnie zapiszemy wi\u0119c s\u0142owa: ekstraklasa<\/em>, wiceprezydent<\/em> czy hiperpoprawno\u015b\u0107<\/em>. Wyj\u0105tkiem b\u0119d\u0105 jedynie po\u0142\u0105czenia z przedrostkami niby<\/em><\/strong>– i quasi<\/em><\/strong>-, kt\u00f3re zapisujemy z \u0142\u0105cznikiem, np. niby-artysta, quasi-romantyczny<\/em>.<\/p>\n Coraz, cogodzinny, corocznie<\/em><\/strong> \u2013 niech was jednak nie kusi, by potraktowa\u0107 to zestawienie zaimka z inn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 mowy jako regu\u0142\u0119. Te wyra\u017cenia to zrosty, natomiast wi\u0119kszo\u015b\u0107 takich po\u0142\u0105cze\u0144 piszemy osobno i cz\u0119sto pope\u0142niamy tu b\u0142\u0119dy: co godzina, co najmniej, co gorsze<\/em> itd.<\/p>\n Sk\u0105din\u0105d, kt\u00f3rykolwiek, stokrotnie<\/em><\/strong> \u2013 tu regu\u0142a jest bardzo \u0142atwa do zapami\u0119tania, bowiem cz\u0105stki wyrazowe: –\u0105d<\/em>, –\u0119dy<\/em>, –dziesi\u0105t<\/em>, –dziesty<\/em>, –dzie\u015bci<\/em>, –in\u0105d<\/em>, –kolwiek<\/em>, –kro\u0107<\/em>, –krotny<\/em>, –krotnie<\/em>, –mo\u015b\u0107<\/em>, –nasty<\/em>, –na\u015bcie<\/em>, –set<\/em><\/strong> piszemy \u0142\u0105cznie.<\/p>\n Poni\u017cej znajdziecie kilka przyk\u0142ad\u00f3w wyra\u017ce\u0144, kt\u00f3re \u2013 mimo \u017ce zapisywane rozdzielnie<\/strong> zgodnie z og\u00f3ln\u0105 zasad\u0105 \u00a0\u2013 przysparzaj\u0105 sporo k\u0142opot\u00f3w.<\/p>\n Na co dzie\u0144, na przyk\u0142ad, na razie, po prostu, w ko\u0142o, w og\u00f3le<\/em><\/strong> \u2013 bo wszystkie wyra\u017cenia przyimkowe tak w\u0142a\u015bnie zapisujemy.<\/p>\n B\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a, byle jak; Masz ci los! <\/em><\/strong>\u2013 bo partyku\u0142y podlegaj\u0105 tej samej regule.<\/p>\n W te i we w t\u0119 <\/em><\/strong>\u2013 dopuszczalna jest r\u00f3wnie\u017c inna mo\u017cliwo\u015b\u0107 zapisu: wte i wewte<\/em> w potocznej wersji tego wyra\u017cenia, np. Porusza\u0142a si\u0119 wte i wewte<\/em>. Podobne wyra\u017cenia, np. \u0142eb w \u0142eb, oko w oko, z roku na rok<\/em> zapisujemy oczywi\u015bcie rozdzielnie.<\/p>\n
\n– rzeczownikami<\/strong>, np. niefart, niedyskrecja, niefizyk<\/em> (jak to zwykle bywa i tutaj mamy wyj\u0105tek od wyj\u0105tku, bowiem w przypadku rzeczownik\u00f3w, kt\u00f3re zapisuje si\u0119 wielk\u0105 liter\u0105, zestawienie to wygl\u0105da tak: nie-Polak, nie-Europejczyk, nie-Szekspirowski<\/em>)
\n– \u00a0przymiotnikami<\/strong>, np. niefajny, nies\u0142ony, niekrakowski<\/em> (uwaga na przymiotniki w stopniu wy\u017cszym i najwy\u017cszym! te zapiszemy: nie gorszy, nie najlepszy, nie najfajniejszy<\/em>)
\n– przys\u0142\u00f3wkami<\/strong> pochodz\u0105cymi od przymiotnik\u00f3w, np. niedobrze, niedrogo, nieelegancko<\/em>
\n– imies\u0142owami przymiotnikowymi<\/strong>, np. nieoceniony, nieopisany, nie\u017cyj\u0105cy<\/em> (chyba \u017ce \u2013 tak samo jak w przypadku przymiotnik\u00f3w \u2013 imies\u0142\u00f3w pojawia si\u0119 w przeciwstawieniu, np. nie le\u017c\u0105cy, lecz siedz\u0105cy<\/em>; lub w konstrukcjach, gdzie o\u015brodkiem jest sp\u00f3jnik ani<\/em>, np. nie pisz\u0105cy ani nie czytaj\u0105cy<\/em>).<\/p>\n