{"id":1090,"date":"2018-10-19T15:37:26","date_gmt":"2018-10-19T13:37:26","guid":{"rendered":"https:\/\/e-polish.eu\/blog\/?p=1090"},"modified":"2018-10-19T15:37:26","modified_gmt":"2018-10-19T13:37:26","slug":"formy-grzecznosciowe-oficjalne-w-jezyku-polskim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/blog\/formy-grzecznosciowe-oficjalne-w-jezyku-polskim\/","title":{"rendered":"Siadaj pan, panie Nowak \u2013 o formach (nie zawsze) grzeczno\u015bciowych w j\u0119zyku polskim"},"content":{"rendered":"

\"\"S\u0142owa, kt\u00f3rych u\u017cywamy na co dzie\u0144 maj\u0105 niezwyk\u0142\u0105 moc. Nie tylko przekazuj\u0105 informacje, ale r\u00f3wnie\u017c wyra\u017caj\u0105 nasze emocje, nastroje czy stosunek do rozm\u00f3wcy. Mog\u0105 tworzy\u0107 nowe \u015bwiaty (jak s\u0142owa przysi\u0119gi ma\u0142\u017ce\u0144skiej), ale te\u017c burzy\u0107 (co czyni chocia\u017cby wyrok s\u0105dowy), wyra\u017ca\u0107 szacunek lub obra\u017ca\u0107. By unikn\u0105\u0107 tego ostatniego, warto sobie u\u015bwiadomi\u0107, jak wielkie znaczenie ma dob\u00f3r odpowiednich \u015brodk\u00f3w j\u0119zykowych i… nauczy\u0107 si\u0119 odpowiednio ich u\u017cywa\u0107. Poni\u017cej znajduje si\u0119 zestawienie kilku popularnych b\u0142\u0119d\u00f3w zwi\u0105zanych z etykiet\u0105 j\u0119zykow\u0105.<\/p>\n

1. PANI, PAN, PANIE, PANOWIE, PA\u0143STWO <\/b><\/h4>\n

\u221a<\/span> Wysiada pan na nast\u0119pnym przystanku?<\/span>
\nX Wysiadasz pan na nast\u0119pnym przystanku?<\/span><\/p>\n

\u0141\u0105czenie wyraz\u00f3w: pan <\/i>i pani<\/i> z czasownikiem w drugiej osobie liczby pojedynczej sprawia, \u017ce wypowied\u017a jest odbierana jako niegrzeczna. To po\u0142\u0105czenie cz\u0119sto by\u0142o spotykane w gwarze warszawskiej, a jeszcze pod koniec XIX wieku by\u0142o norm\u0105 j\u0119zykow\u0105. Obecnie mogliby\u015bmy odebra\u0107 takie s\u0142owa jako zaczepk\u0119 i mieliby\u015bmy pe\u0142ne prawo przynajmniej si\u0119 obruszy\u0107\u2026<\/p>\n

\u221a Us\u0142ysz\u0105 pa\u0144stwo wa\u017cn\u0105 informacj\u0119.<\/span>
\nX Us\u0142yszycie pa\u0144stwo wa\u017cn\u0105 informacj\u0119.<\/span><\/p>\n

T\u0119 drug\u0105 form\u0119 mo\u017cna us\u0142ysze\u0107 bardzo cz\u0119sto i niemal wsz\u0119dzie! W wypowiedziach oficjalnych (takich jak wyst\u0105pienia publiczne, audycje radiowe, konferencje) powinni\u015bmy unika\u0107 po\u0142\u0105cze\u0144 wyraz\u00f3w: panie, panowie, pa\u0144stwo<\/i> z czasownikiem w drugiej osobie liczby mnogiej. W j\u0119zyku m\u00f3wionym, potocznym nie ra\u017c\u0105 one ju\u017c tak bardzo, bo wskazuj\u0105 na bliskie relacje nadawcy i adresata komunikatu. Wsz\u0119dzie tam, gdzie zwracamy si\u0119 do bli\u017cej nieokre\u015blonych odbiorc\u00f3w, powinni\u015bmy u\u017cywa\u0107 czasownika w trzeciej osobie liczby mnogiej.<\/p>\n

\u221a Jerzy Bralczyk wyrazi\u0142 swoj\u0105 opini\u0119 na naszej antenie.<\/span>
\nX Bralczyk wyrazi\u0142 swoj\u0105 opini\u0119 na naszej antenie.<\/span><\/p>\n

Kiedy m\u00f3wimy publicznie o osobach \u017cyj\u0105cych, niegrzecznie jest u\u017cywa\u0107 samego nazwiska. Powinni\u015bmy przed nim dodawa\u0107 imi\u0119 b\u0105d\u017a tytu\u0142, a w sytuacjach uroczystych wyraz: pan<\/i> lub pani<\/i> (wtedy, kiedy chcemy okaza\u0107 szczeg\u00f3lne wzgl\u0119dy lub osoba, o kt\u00f3rej mowa, obecna jest na sali). Ta zasada nie dotyczy jednak os\u00f3b zmar\u0142ych, dlatego kiedy analizujemy histori\u0119 literatury nie m\u00f3wimy: pan Mickiewicz, pani Szymborska<\/i>, ale po prostu Mickiewicz<\/i> i Szymborska<\/i>, niczego im w ten spos\u00f3b nie ujmuj\u0105c. Pan Iwaszkiewicz<\/i> czy pani Konopnicka<\/i> brzmi natomiast nieco ironicznie.<\/p>\n

2. FORMY ZWRACANIA SI\u0118 DO ROZM\u00d3WC\u00d3W<\/b><\/h4>\n

\u221a Prosz\u0119 pani, mo\u017cemy ju\u017c wyj\u015b\u0107?<\/span>
\nX Prosz\u0119 pani\u0105, mo\u017cemy ju\u017c wyj\u015b\u0107?<\/span><\/p>\n

Do wszystkich os\u00f3b doros\u0142ych (poza duchownymi) mo\u017cemy si\u0119 zwraca\u0107, u\u017cywaj\u0105c form: prosz\u0119 pani<\/i>, prosz\u0119 pana<\/i>. Co ciekawe, w tym konkretnym przypadku pan<\/i> i pani<\/i> pojawia si\u0119 w dope\u0142niaczu. Je\u015bli jednak pro\u015bba jest bardziej konkretna, u\u017cywamy biernika, np. Prosz\u0119 pani\u0105 o podanie bibliografii<\/i>.<\/p>\n

\u221a Panie doktorze, co mi dolega?<\/span>
\nX Panie doktorze Zi\u00f3\u0142ko, co mi dolega?<\/span><\/p>\n

Wyrazy pan<\/i> i pani<\/i> mo\u017cemy \u0142\u0105czy\u0107 z tytu\u0142ami naukowymi (panie doktorze, pani in\u017cynier<\/i>), ale w tym wypadku musimy zachowa\u0107 umiar. Je\u017celi b\u0119dziemy chcieli stosowa\u0107 je zbyt skwapliwie, mo\u017cemy wyj\u015b\u0107 na\u2026 lizus\u00f3w. W j\u0119zyku polskim na sta\u0142e zadomowi\u0142y si\u0119 ju\u017c sposoby zwracania si\u0119 do dziennikarzy per<\/i> panie redaktorze\/pani redaktor<\/i>, do adwokat\u00f3w: panie mecenasie\/pani mecenas<\/i> (co z panem magistrem<\/i> i pani\u0105 magister<\/i> w odniesieniu do farmaceut\u00f3w? chyba powoli zaczyna tr\u0105ci\u0107 myszk\u0105\u2026). Po tych formach nie dodajemy jednak nazwiska.
\nW listach nale\u017cy doda\u0107 jeszcze przymiotnik: szanowny\/szanowna<\/i>, a tych skierowanych do os\u00f3b duchownych czcigodny\/czcigodna<\/i> lub wielebny\/wielebna<\/i>. Dodatek w postaci s\u0142owa: wielce<\/i> (szanowny, czcigodna<\/i>) jest nadal akceptowalny, chocia\u017c chyba powoli odchodzi ju\u017c do lamusa, jak to si\u0119 sta\u0142o z przymiotnikami: wielmo\u017cny\/wielmo\u017cna<\/i>.<\/p>\n

\u221a Pani Basiu, czy mog\u0119 prosi\u0107 o telefon w poniedzia\u0142ek?<\/span>
\nX Pani Stanis\u0142awska, czy mog\u0119 prosi\u0107 o telefon w poniedzia\u0142ek?<\/span><\/p>\n

W dawniejszych czasach i w niekt\u00f3rych \u015brodowiskach (na przyk\u0142ad robotniczych) zwracanie si\u0119 do kogo\u015b za pomoc\u0105 formy: pan\/pani<\/i> + nazwisko uchodzi\u0142o za poprawne. Obecnie uznaje si\u0119 j\u0105 za niegrzeczn\u0105. Je\u017celi jeste\u015bmy jednak z kim\u015b w relacjach niezbyt oficjalnych, ale te\u017c niezupe\u0142nie kole\u017ce\u0144skich (na przyk\u0142ad w pracy), mo\u017cemy u\u017cywa\u0107 zwrot\u00f3w: pan\/pani<\/i> + imi\u0119. Je\u015bli zwracamy si\u0119 do os\u00f3b starszych, imienia nie powinni\u015bmy zdrabnia\u0107.<\/p>\n

3. POLECENIA, ROZKAZY<\/b><\/h4>\n

\u221a Prosz\u0119, niech panowie wejd\u0105 do \u015brodka.<\/span>
\nX Prosz\u0119, wejd\u017acie do \u015brodka.<\/span><\/p>\n

Formy drugiej osoby liczby pojedynczej i mnogiej trybu rozkazuj\u0105cego sprawdzaj\u0105 si\u0119 tylko w stosunku do dzieci lub doros\u0142ych, do kt\u00f3rych zwracamy si\u0119 po imieniu. W innej sytuacji (bardziej oficjalnej) stosujemy formy opisowe rozka\u017anika, z\u0142o\u017cone mi\u0119dzy innymi z wyrazu: niech<\/i> i czasownika w trzeciej osobie. Jeszcze bezpieczniejszym sposobem na wydanie polecenia w kontaktach z osobami starszymi czy zas\u0142u\u017conymi jest forma z u\u017cyciem trybu warunkowego, np. By\u0142oby nam bardzo mi\u0142o, gdyby panowie weszli do \u015brodka i rozgo\u015bcili si\u0119<\/i>.<\/p>\n

\u221a Zamknij okno.<\/span>
\nX Zamykaj okno.<\/span><\/p>\n

Kiedy w poleceniach, pro\u015bbach czy \u017cyczeniach stosujemy czasownik w formie niedokonanej, nasza wypowied\u017a brzmi jak pop\u0119dzanie, a my sami sprawiamy wra\u017cenie zniecierpliwionych. Czasowniki niedokonane w trybie rozkazuj\u0105cym mog\u0105 si\u0119 pojawi\u0107, kiedy m\u00f3wimy o og\u00f3lnych zasadach (np. Zamykaj okno zawsze, kiedy wychodzisz z domu)<\/i> lub kiedy pojawiaj\u0105 si\u0119 po nie<\/i> (Nie zamykaj okna<\/i>). Formy dokonane w zaprzeczeniach pojawiaj\u0105 si\u0119 jako konkretne ostrze\u017cenia (Nie zamknij mi tylko tego okna<\/i>).<\/p>\n

\u017ar\u00f3d\u0142a:
\nWielki s\u0142ownik poprawnej polszczyzny PWN, pod red. A. Markowskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006.<\/p>\n

www.sjp.pwn.pl\/poradnia\/haslo\/Pan-tylko-w-sytuacjach-grzecznosciowych-i-osobistych;18154.html<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Autor: Paulina Kuc<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

S\u0142owa, kt\u00f3rych u\u017cywamy na co dzie\u0144 maj\u0105 niezwyk\u0142\u0105 moc. Nie tylko przekazuj\u0105 informacje, ale r\u00f3wnie\u017c wyra\u017caj\u0105 nasze emocje, nastroje czy […]<\/p>\n","protected":false},"author":7908,"featured_media":1104,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[1955,1957],"tags":[2361,2391,2675,2827,2939,3243,3557],"class_list":["post-1090","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dla-nauczyciela-jezyka-polskiego-dla-obcokrajowcow","category-kursy-jezyka-polskiego-dla-obcokrajowcow","tag-fromy-grzecznosciowe","tag-gramatyka-jezyka-polskiego","tag-kultura-osobista","tag-materialy-do-nauki-polskiego","tag-nauczyciel-jezyka-polskiego","tag-polska","tag-rozmowy-formalne"],"aioseo_notices":[],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/k.jpg",960,170,false],"thumbnail":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/k.jpg",150,27,false],"medium":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/k.jpg",300,53,false],"medium_large":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/k.jpg",768,136,false],"large":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/k.jpg",960,170,false],"1536x1536":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/k.jpg",960,170,false],"2048x2048":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/k.jpg",960,170,false],"page-small":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/k.jpg",210,37,false],"woocommerce_thumbnail":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/k.jpg",300,53,false],"woocommerce_single":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/k.jpg",300,53,false],"woocommerce_gallery_thumbnail":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/k-100x100.jpg",100,100,true],"lws_wr_thumbnail":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/k.jpg",96,17,false],"lws_wr_thumbnail_small":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/k.jpg",42,7,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"epolish","author_link":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/blog\/author\/epolish\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"S\u0142owa, kt\u00f3rych u\u017cywamy na co dzie\u0144 maj\u0105 niezwyk\u0142\u0105 moc. Nie tylko przekazuj\u0105 informacje, ale r\u00f3wnie\u017c wyra\u017caj\u0105 nasze emocje, nastroje czy […]","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1090","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7908"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1090"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1090\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1104"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1090"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1090"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1090"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}