{"id":1677,"date":"2020-01-03T16:31:35","date_gmt":"2020-01-03T15:31:35","guid":{"rendered":"https:\/\/e-polish.eu\/blog\/?p=1677"},"modified":"2020-01-03T16:31:35","modified_gmt":"2020-01-03T15:31:35","slug":"hej-koleda-koleda-hej-koledy-to-czas-czyli-spiewajmy-na-cale-gardlo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/blog\/hej-koleda-koleda-hej-koledy-to-czas-czyli-spiewajmy-na-cale-gardlo\/","title":{"rendered":"HEJ KOL\u0118DA, KOL\u0118DA, HEJ KOL\u0118DY TO CZAS! czyli \u015bpiewajmy na ca\u0142e gard\u0142o"},"content":{"rendered":"

Wraz ze \u015awi\u0119tami Bo\u017cego Narodzenia rozpocz\u0119li\u015bmy w Polsce radosny okres kol\u0119dowania, kt\u00f3ry potrwa a\u017c do 2 lutego (\u015awi\u0119to Ofiarowania Pa\u0144skiego).<\/p>\n

Historia \u015bpiewania pie\u015bni bo\u017conarodzeniowych, jest bardzo d\u0142uga, a okazji ku temu w grudniu i styczniu nie brakuje – pocz\u0105wszy od kol\u0119d \u015bpiewanych przy \u015bwi\u0105tecznym stole, w gronie rodziny i przyjaci\u00f3\u0142, przez pie\u015bni \u015bpiewane w ko\u015bcio\u0142ach, a\u017c po dziesi\u0105tki koncert\u00f3w i\u00a0zimowych wydarze\u0144. Jednym s\u0142owem kochamy kol\u0119dy, a ich wymowne teksty i charakter sprawiaj\u0105, \u017ce ka\u017cdy Polak odkrywa w sobie skrywan\u0105 niekiedy wra\u017cliwo\u015b\u0107.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Nazwa „kol\u0119da” wywodzi si\u0119 od \u0142aci\u0144skiego s\u0142owa calendae<\/em>, kt\u00f3re w antycznym Rzymie oznacza\u0142o ka\u017cdy pierwszy dzie\u0144 miesi\u0105ca. Dzie\u0144 ten \u015bwi\u0119towano odwiedzaj\u0105c znajomych, \u015bpiewaj\u0105c pie\u015bni, urz\u0105dzaj\u0105c huczne uczty oraz sk\u0142adaj\u0105c sobie \u017cyczenia. Ten poga\u0144ski zwyczaj kultywowany by\u0142 tak\u017ce na terenach s\u0142owia\u0144skich. Towarzyszy\u0142o mu ofiarowywanie dar\u00f3w kol\u0119dnikom.<\/p>\n

W Polsce kol\u0119da to pie\u015b\u0144 religijna \u015bpiewana w ko\u015bciele lub domu zwi\u0105zana z tematem Bo\u017cego Narodzenia. <\/strong>Geneza kol\u0119d nie jest do ko\u0144ca znana. Prawdopodobnie kol\u0119dy wywodz\u0105 si\u0119 z \u0142aci\u0144skich hymn\u00f3w chwal\u0105cych narodzenie Jezusa i opowiadaj\u0105cych jego histori\u0119. By\u0142y one rozpowszechnione w \u015bredniowiecznej Europie przez zakony, g\u0142\u00f3wnie przez Franciszkan\u00f3w. Wed\u0142ug tradycji, autorem pierwszej kol\u0119dy (podobnie jak Jase\u0142ek) by\u0142 \u015bwi\u0119ty Franciszek z Asy\u017cu. W Polsce kol\u0119dy pojawiaj\u0105 si\u0119 w XV wieku. Przek\u0142adano je z \u0142aciny lub j\u0119zyka czeskiego. Jednak wi\u0119kszo\u015b\u0107 najpopularniejszych tekst\u00f3w, kt\u00f3re do dzi\u015b \u015bpiewamy, powsta\u0142a w XVII i XVIII wieku. Z tego okresu pochodz\u0105 teksty: Gdy \u015bliczna Panna Syna ko\u0142ysa\u0142a, Ach ubogi w \u017c\u0142obie, Tryumfy Kr\u00f3la Niebieskiego <\/em>czy B\u00f3g si\u0119 rodzi.<\/em> W polskim dorobku zachowa\u0142o si\u0119 kilkaset kol\u0119d i pastora\u0142ek, jednak zbi\u00f3r ten stale si\u0119 powi\u0119ksza, bowiem ca\u0142y czas powstaj\u0105 nowe, komponowane przez wsp\u00f3\u0142czesnych artyst\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Co ciekawe, kol\u0119dy w naszym kraju \u015bpiewano nie tylko na wznios\u0142a melodi\u0119 hymn\u00f3w \u0142aci\u0144skich, lecz tak\u017ce ta\u0144c\u00f3w ludowych, mazurk\u00f3w, polonez\u00f3w i ko\u0142ysanek. Z czasem, obok w\u0105tk\u00f3w biblijnych, zacz\u0119to dodawa\u0107 elementy polskiego folkloru – np. pasterze wywodzili si\u0119 z Podhala, a nawet spod samiu\u015bkich Tater<\/em> i przeprawiali si\u0119 przez \u015bniegi, by si\u0119 pok\u0142oni\u0107 ma\u0142emu Jezusowi.<\/p>\n

Ta ewolucja tekst\u00f3w i wplatanie w nie tre\u015bci dowolnych teologicznie i historycznie, kt\u00f3re ubarwiano lokalnymi w\u0105tkami, gwar\u0105 i humorem da\u0142y pocz\u0105tek innej grupie pie\u015bni – radosnym pastora\u0142kom<\/strong>. Pie\u015bni te, \u015bpiewane przez przebranych za pasterzy m\u0119\u017cczyzn i ch\u0142opc\u00f3w, na trwa\u0142e wesz\u0142y do polskiej tradycji i sta\u0142y si\u0119 przyk\u0142adem j\u0119zyka prostego ludu, kt\u00f3ry na sw\u00f3j spos\u00f3b prze\u017cywa Bo\u017ce Narodzenie. W tych prostych, p\u0142yn\u0105cych z serca s\u0142owach, B\u00f3g jest ma\u0142y, bezbronny, wymagaj\u0105cy opieki, a przede wszystkim bardzo ludzki – na wyci\u0105gni\u0119cie r\u0119ki, nie za\u015b opowiedziany za pomoc\u0105 wznios\u0142ych tekst\u00f3w teologicznych. Profesor Jan Miodek komentuje, i\u017c „pod pastora\u0142k\u0119 mo\u017cemy podci\u0105gn\u0105\u0107 nie tylko te przy\u015bpiewki ludowe, ale i wszystkie \u015bwi\u0105teczne piosenki, kt\u00f3re s\u0142yszymy w radiu, bo i one s\u0105 ludowe w tym sensie, \u017ce s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 kultury masowej”.<\/p>\n

Specyfik\u0105 naszego polskiego kol\u0119dowania by\u0142o tak\u017ce umieszczanie w kol\u0119dach w\u0105tk\u00f3w patriotycznych i narodowych. Ich \u015bpiewanie w domach i ko\u015bcio\u0142ach, gdy Polska nie istnia\u0142a na mapach, dawa\u0142o poczucie jedno\u015bci i czasem by\u0142o jedyn\u0105 szans\u0105 zamanifestowania mi\u0142o\u015bci do ojczyzny.<\/p>\n

\u00a0<\/strong>KOL\u0118DOWANIE Z GWIAZD\u0104<\/strong><\/h4>\n

\u00a0<\/strong>Z okazji \u015awi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia nie tylko \u015bpiewano kol\u0119dy, ale przygotowywano inscenizacje i teatrzyki nawi\u0105zuj\u0105ce tre\u015bci\u0105 do biblijnych wydarze\u0144. Wielk\u0105 popularno\u015bci\u0105 cieszy\u0142y si\u0119 tak\u017ce roz\u015bpiewane, lokalne grupy zwane kol\u0119dnikami lub gwiazdorami, od wielkiej gwiazdy, kt\u00f3ra im towarzyszy\u0142a. W niekt\u00f3rych regionach Polski grupa radosnych przebiera\u0144c\u00f3w nawiedza\u0142a domy i ich mieszka\u0144c\u00f3w ju\u017c w Wigili\u0119, a mo\u017cna by\u0142o spotka\u0107 w\u015br\u00f3d nich J\u00f3zefa, Maryj\u0119, Dzieci\u0105tko, kr\u00f3li, pasterzy, anio\u0142a, diab\u0142a, \u015bmier\u0107, bab\u0119, dziada, koz\u0119, bociana, a nawet kominiarza i grajk\u00f3w. Mieli przy sobie gwizdki i jab\u0142ka. Odwiedzaj\u0105cy gospodarstwa kol\u0119dnicy otrzymywali dary w postaci jedzenia lub drobnych datk\u00f3w pieni\u0119\u017cnych. Jednak w\u0142a\u015bciwe kol\u0119dowanie praktycznie zaczyna\u0142o si\u0119 od \u015bwi\u0119ta \u015bw. Szczepana (26 grudzie\u0144) i trwa\u0142o do uroczysto\u015bci Objawienia Pa\u0144skiego, zwanej \u201e\u015bwi\u0119tem Trzech Kr\u00f3li\u201d (6 stycze\u0144). Dzieci i m\u0142odzie\u017c szykowa\u0142a si\u0119 ze \u015bpiewem, teatrzykiem, kukie\u0142kowym, brano nawet ze sob\u0105 \u017cywe zwierz\u0119ta – po domach chodzi\u0142y te\u017c grupki dzieci z szopkami.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Inn\u0105 popularn\u0105 form\u0105 by\u0142o kol\u0119dowanie z maszkarami zwierz\u0119cymi – podobiznami kozy lub kozio\u0142a, nied\u017awiedzia, koguta, bociana lub barana, kt\u00f3remu towarzyszy\u0142o cz\u0119sto odgrywanie komicznych scenek oraz straszenie widz\u00f3w i wyprawianie r\u00f3\u017cnego rodzaju figli. W niekt\u00f3rych regionach, kol\u0119dnikom towarzyszy\u0142 \u017cywy ko\u0144 lub turo\u0144, czyli maszkara przedstawiaj\u0105ca rogate, czarne i w\u0142ochate zwierz\u0119 z k\u0142api\u0105c\u0105 paszcz\u0105. Z czasem kol\u0119d\u0105 zacz\u0119to tak\u017ce okre\u015bla\u0107 oko\u0142o\u015bwi\u0105teczn\u0105 i noworoczn\u0105 wizyt\u0119 ksi\u0119dza w domu – nie tylko pie\u015b\u0144 bo\u017conarodzeniow\u0105 czy obrz\u0119d ludowy zwi\u0105zany z chodzeniem po domach grup kol\u0119dnik\u00f3w.<\/p>\n

* * * *<\/p>\n

Mamy nadziej\u0119, \u017ce w styczniu znajdziecie wiele okazji, by beztrosko \u015bpiewa\u0107 kol\u0119dy oraz dzieli\u0107 si\u0119 rado\u015bci\u0105 i blisko\u015bci\u0105 z tymi, kt\u00f3rych kochacie!<\/p>\n

Poni\u017cej polecamy kol\u0119dy w wykonaniu braci Golec: <\/strong><\/p>\n