\nWyrwa\u0107 si\u0119 jak Filip z konopi<\/strong> \u2013 \u017ale<\/p>\n
M\u00f3wi si\u0119 tak o kim\u015b, kto zrobi\u0142 co\u015b szybko, bez zastanowienia nad konsekwencjami, nie w por\u0119. Tylko dlaczego Filip pisany wielk\u0105 liter\u0105 jest b\u0142\u0119dem? Poniewa\u017c w powiedzeniu tym nie chodzi o cz\u0142owieka o imieniu Filip, ale o dawn\u0105, wywodz\u0105c\u0105 si\u0119 z Bia\u0142orusi \u00a0nazw\u0119 zaj\u0105ca, czyli filip wyrywaj\u0105cy si\u0119 z konopi, to dos\u0142ownie sp\u0142oszony zaj\u0105c.<\/p>\n
Nie zasypia\u0107 gruszek w popiele<\/strong> – poprawnie Powiedzenia tego u\u017cywamy gdy m\u00f3wimy\u00a0 o tym, aby nie zaniedbywa\u0107 wa\u017cnych spraw albo nie zaprzepaszcza\u0107 szans na powodzenie. Zwrot wywodzi si\u0119 z dawnych czas\u00f3w, kiedy ka\u017cdy dom wyposa\u017cony by\u0142 w piec opalany drzewem. Piec taki posiada\u0142 tzw. popielnik, czyli miejsce gdzie zbiera\u0142 si\u0119 py\u0142 z paleniska. Popielnik wykorzystywany by\u0142 te\u017c do przygotowywania r\u00f3\u017cnych potraw, m.in. do suszenia owoc\u00f3w \u2013 w tym gruszek. Susz\u0105c gruszki nale\u017ca\u0142o uwa\u017ca\u0107, by nie przegapi\u0107, nie przespa\u0107<\/strong> momentu, kiedy b\u0119d\u0105 ju\u017c gotowe. W przeciwnym razie grozi\u0142o to ich zw\u0119gleniem.<\/p>\n Nied\u017awiedzia przys\u0142uga<\/strong> – poprawnie Z frazeologizmem tym wi\u0105\u017ce si\u0119 pewna historia. Dawno temu po wsiach w\u0119drowa\u0142 kuglarz z oswojonym nied\u017awiedziem, potrafi\u0105cym wykonywa\u0107 r\u00f3\u017cne sztuczki. Nied\u017awied\u017a by\u0142 bardzo zwi\u0105zany ze swoim w\u0142a\u015bcicielem. Pewnego dnia na nosie kuglarza usiad\u0142a osa. Nied\u017awied\u017a, chc\u0105c uchroni\u0107 swojego pana przed u\u017c\u0105dleniem, strz\u0105sn\u0105\u0142 \u0142ap\u0105 os\u0119 z nosa. Osa pad\u0142a martwa, niestety wraz z ni\u0105 i kuglarz. Nied\u017awiedzia przys\u0142uga to taka, kt\u00f3ra oddana w dobrej intencji, prowadzi do szkody.<\/p>\n <\/p>\n W j\u0119zyku polskim spotka\u0107 mo\u017cemy te\u017c liczne frazeologizmy wywodz\u0105ce si\u0119 z czas\u00f3w \u015bredniowiecznego rycerstwa:<\/p>\n Wst\u0119powa\u0107 w szranki<\/strong> \u2013 oznacza przyst\u0105pienie do jakiego\u015b dzia\u0142ania. Szranki z czas\u00f3w rycerskich by\u0142 to ogrodzony plac, na kt\u00f3rym odbywa\u0142y si\u0119 turnieje. Wst\u0105pienie w owe szranki oznacza\u0142o gotowo\u015b\u0107 do podj\u0119cia walki.<\/p>\n Kruszy\u0107 kopie<\/strong> to usilnie si\u0119 o co\u015b stara\u0107, walczy\u0107 zawzi\u0119cie. Rycerze natomiast u\u017cywali kopii podczas turniejowych pojedynk\u00f3w. Niejednokrotnie kopie ulega\u0142y zniszczeniu, z\u0142amaniu inaczej m\u00f3wi\u0105c – by\u0142y kruszone.<\/p>\n Rzuca\u0107 komu\u015b r\u0119kawic\u0119 pod nogi<\/strong>. Dawniej gest ten oznacza\u0142 wyzwanie na pojedynek. Dzisiejsze znaczenie niewiele si\u0119 r\u00f3\u017cni, bowiem oznacza zaproszenie kogo\u015b do rywalizacji, rzucenie wyzwania.<\/p>\n <\/p>\n S\u0105 te\u017c frazeologizmy, kt\u00f3rych znaczenie jest zupe\u0142nie inne ni\u017c nam si\u0119 wydaje.<\/p>\n Tajemnica poliszynela.<\/strong> Czy my\u015bleli\u015bcie, \u017ce poliszynel to jaki\u015b ciekawy cz\u0142owiek, kt\u00f3ry skrywa\u0142 jak\u0105\u015b wielk\u0105 tajemnic\u0119? Niestety musz\u0119 was rozczarowa\u0107. Poliszynel to samochwa\u0142a i k\u0142\u00f3tnik z francuskiego teatru kukie\u0142kowego, kt\u00f3ry swoje tajemnice, niecne zamiary zdradza\u0142 publiczno\u015bci bardzo g\u0142o\u015bnym szeptem, podczas gdy reszta kukie\u0142ek nie mia\u0142a o niczym poj\u0119cia. Tajemnica poliszynela to nic innego jak rozpowszechniona informacja, kt\u00f3r\u0105 niekt\u00f3re nie\u015bwiadome osoby traktuj\u0105 jako poufn\u0105.<\/p>\n Wolna amerykanka<\/strong>. Frazeologizm kojarzony zapewne z Ameryk\u0105, czyli wyzwoleniem, rado\u015bci\u0105 i dostatkiem, a tymczasem owa wolna amerykanka to po prostu odmiana zapas\u00f3w, w kt\u00f3rych wszystkie chwyty s\u0105 dozwolone.<\/p>\n Nie w kij dmucha\u0142<\/strong> \u2013 frazeologizmu tego u\u017cywamy, gdy mamy do czynienia z czym\u015b du\u017cym, godnym uznania. Wszystko jasne, tylko sk\u0105d takie okre\u015blenie? Po co dmucha\u0107 w patyk? Tylko, \u017ce tutaj nie chodzi o \u017caden patyk. Dawniej kijem nazywano d\u0142ugi kielich. A nie dmucha\u0107 w kij, to nic innego jak wypi\u0107 z owego kielicha jednym tchem, nie wypuszczaj\u0105c powietrza. Kto\u015b komu uda\u0142o si\u0119 wypi\u0107 ca\u0142\u0105 zawarto\u015b\u0107 kija jednym tchem dokona\u0142 czego\u015b wielkiego, godnego podziwu.<\/p>\n Posz\u0142o jak z p\u0142atka<\/strong> czyli szybko sprawnie. Macie na my\u015bli p\u0142atek jako cz\u0119\u015b\u0107 kwiatu? Ale nie. Ju\u017c wyja\u015bniam. P\u0142atek w tym powiedzeniu to zdrobnienie od s\u0142owa p\u0142at (kawa\u0142ek materia\u0142u, p\u0142achta). Dawniej, kobiety sprzedaj\u0105ce na targu zawija\u0142y swoje towary w niewielkie kawa\u0142ki materia\u0142u, czyli p\u0142atki, aby p\u00f3\u017aniej szybko je wy\u0142o\u017cy\u0107 na stole czy na ziemi. Zatem posz\u0142o jak z p\u0142atka oznacza tak szybko i sprawnie, jak szybko zosta\u0142y odwini\u0119te towary przez owe kobiety.<\/p>\n Pu\u015bci\u0107 co\u015b p\u0142azem<\/strong>. Pewnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 z was kojarzy to z p\u0142azami, czyli ze zwierz\u0119tami. Ch\u0142opiec do bicia<\/strong>. Nie brzmi to zbyt optymistycznie, ale spokojnie. W XVII wieku na dworze angielskim istnia\u0142 specjalny urz\u0105d Ch\u0142opiec do bicia. Po co? A no po to, \u017ce gdy kr\u00f3lewicz co\u015b zbroi\u0142 i nale\u017ca\u0142a mu si\u0119 kara to ch\u0142opiec piastuj\u0105cy \u00f3w urz\u0105d otrzymywa\u0142 j\u0105 za kr\u00f3lewicza. Panowa\u0142 tam dziwny pogl\u0105d, \u017ce nie wa\u017cne kto dostanie kar\u0119, wa\u017cne, \u017ce kara zosta\u0142a wykonana.<\/p>\n <\/p>\n \u0179r\u00f3d\u0142a:
\nNie zasypywa\u0107 gruszek w popiele<\/strong> \u2013 \u017ale<\/p>\n
\nNied\u017awiedzia pos\u0142uga<\/strong> \u2013 \u017ale<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/sklep.e-polish.eu\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/sergey-zolkin-1882.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/sklep.e-polish.eu\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/henry-hustava-81799.jpg\")
<\/p>\n
\nNiestety to te\u017c b\u0142\u0119dna interpretacja. Zn\u00f3w odwo\u0142ujemy sie do dawnych czas\u00f3w, czas\u00f3w kiedy u\u017cywano mieczy i szabli, bowiem p\u0142az to p\u0142aska cz\u0119\u015b\u0107 bia\u0142ej broni. Kiedy kto\u015b otrzymywa\u0142 kar\u0119 w postaci p\u0142azowania, by\u0142 to niejako akt mi\u0142osierdzia, lito\u015bci, bo cho\u0107 p\u0142azowanie by\u0142o bolesne, to jednak nie zadawa\u0142o ran.<\/p>\n
\nS\u0142ownik frazeologiczny j\u0119zyka polskiego<\/em>. Pod . red. Stanis\u0142awa Skorupki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1985. T. 1-2.
\nInternetowa poradnia j\u0119zykowa Wydawnictwa Naukowego PWN<\/em><\/p>\n