{"id":1838,"date":"2020-05-26T10:19:08","date_gmt":"2020-05-26T08:19:08","guid":{"rendered":"https:\/\/e-polish.eu\/blog\/?p=1838"},"modified":"2020-05-26T10:19:08","modified_gmt":"2020-05-26T08:19:08","slug":"krytyczka-goscini-sedzina-feminatywy-formy-zenskie-w-jezyku-polskim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/blog\/krytyczka-goscini-sedzina-feminatywy-formy-zenskie-w-jezyku-polskim\/","title":{"rendered":"Krytyczka, go\u015bcini i s\u0119dzina \u2013 o feminatywach w j\u0119zyku polskim"},"content":{"rendered":"

Temat \u017ce\u0144skich nazw w j\u0119zyku polskim nie jest wy\u0142\u0105cznie zagadnieniem gramatycznym. Wraca jak bumerang przy r\u00f3\u017cnych okazjach i przybiera form\u0119 sporu \u015bwiatopogl\u0105dowego. Tak by\u0142o pod koniec zesz\u0142ego roku ze s\u0142owem pos\u0142anka<\/em>, kt\u00f3re na nowo wzbudzi\u0142o burzliw\u0105 dyskusj\u0119 nad tym, czy sensowne jest tworzenie \u017ce\u0144skich odpowiednik\u00f3w zawod\u00f3w i funkcji, a nawet na temat tego, czy j\u0119zyk polski na tak\u0105 kreatywno\u015b\u0107 pozwala. Prze\u015bled\u017amy wi\u0119c argumenty za i przeciw, oddajmy g\u0142os ekspertom, a potem zobaczmy, jak j\u0119zyk polski radzi sobie z tym zagadnieniem s\u0142owotw\u00f3rczo.<\/p>\n

Argument 1: <\/strong>Przeciwnicy tworzenia \u017ce\u0144skich odpowiednik\u00f3w kiedy\u015b wy\u0142\u0105cznie m\u0119skich form (takich jak prezydentka<\/em>, premierka<\/em> czy marsza\u0142kini<\/em>) twierdz\u0105, \u017ce do tej pory j\u0119zyk polski radzi\u0142 sobie \u015bwietnie z odr\u00f3\u017cnianiem kobiety i m\u0119\u017cczyzny pe\u0142ni\u0105cych dane funkcje poprzez dodawanie s\u0142owa pani<\/em> przed form\u0105 m\u0119sk\u0105. M\u00f3wili\u015bmy o pani prezydent<\/em>, pani premier<\/em> czy pani marsza\u0142ek<\/em> i nie by\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce urz\u0105d ten pe\u0142ni kobieta. Feminatywy niszcz\u0105 tradycj\u0119 j\u0119zykow\u0105.<\/p>\n

Kontrargument<\/strong>: Rada J\u0119zyka Polskiego przypomina, \u017ce z problemem tworzenia \u017ce\u0144skich form nasz j\u0119zyk zmaga si\u0119 od stu lat. Na pocz\u0105tku XX wieku feminatywy u\u017cywane by\u0142y nagminnie, a zwyczaj dodawania s\u0142owa pani<\/em> lub podkre\u015blania \u017ce\u0144sko\u015bci poprzez formy gramatyczne typu: nasza dyrektor powiedzia\u0142a <\/em>sta\u0142 si\u0119 powszechny dopiero w czasach PRL-u. Pos\u0142anka<\/em> jest wi\u0119c starsza od pani pose\u0142<\/em> i gdyby\u015bmy zmuszeni byli wybiera\u0107, to tej pierwszej nale\u017cy si\u0119 miano formy tradycyjnej.<\/p>\n

Argument 2: <\/strong>Tworzenie \u017ce\u0144skich odpowiednik\u00f3w zawod\u00f3w poprzez dodawanie sufiksu \u2013ka <\/em>odbiera im powagi. Pani doktor<\/em> brzmi powa\u017cniej ni\u017c doktorka<\/em>, podobnie pani\u0105 profesor<\/em> czy pani\u0105 in\u017cynier<\/em> b\u0119dziemy traktowa\u0107 z wi\u0119kszym szacunkiem ni\u017c profesork\u0119<\/em> czy in\u017cynierk\u0119<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Kontrargument: <\/strong>Polskie przyrostki s\u0105 wielofunkcyjne. Sufiks \u2013ka<\/em> mo\u017ce zdrabnia\u0107 i du\u017cego kota<\/em> zmieni\u0107 w s\u0142odkiego kotka<\/em>, a doros\u0142ego Tomasza<\/em> przerobi\u0107 na ma\u0142ego Tomaszka<\/em>. Mo\u017ce by\u0107 elementem wyraz\u00f3w okre\u015blaj\u0105cych narz\u0119dzia (konewka<\/em>, \u0142opatka<\/em>). Mo\u017ce te\u017c stworzy\u0107 form\u0119 \u017ce\u0144sk\u0105 od s\u0142owa kelner<\/em> czy fryzjer<\/em>. Co ciekawe, u\u017cytkownicy j\u0119zyka nie maj\u0105 raczej problemu z utworzeniem \u017ce\u0144skich nazw zawod\u00f3w o ni\u017cszym statusie spo\u0142ecznym (kasjerka<\/em> czy asystentka<\/em> nas nie ra\u017c\u0105), sprawa robi si\u0119 bardziej skomplikowana, kiedy m\u00f3wimy o bardziej presti\u017cowych zawodach.<\/p>\n

Argument 3: <\/strong>\u017be\u0144skie formy, takie jak pilotka<\/em> czy re\u017cyserka<\/em>, a nawet przytoczona wcze\u015bniej pos\u0142anka<\/em> tworz\u0105 zamieszanie i s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em niejasno\u015bci. Pilotka<\/em> to przecie\u017c czapka, re\u017cyserka<\/em> to pomieszczenie dla re\u017cysera, a pos\u0142anka<\/em> kojarzy si\u0119 niekt\u00f3rym z\u2026 kanap\u0105.<\/p>\n

Kontrargument<\/strong>: J\u0119zyk polski dobrze sobie radzi z homonimami. Pilot<\/em> to zar\u00f3wno osoba, kt\u00f3ra steruje samolotem, jak i urz\u0105dzenie steruj\u0105ce, np. do telewizora. Tak samo jest z zamkiem<\/em> czy kluczem.<\/em> Nie mamy trudno\u015bci, \u017ceby rozpozna\u0107, do kt\u00f3rego z przedmiot\u00f3w odnosi u\u017cyte w kontek\u015bcie s\u0142owo. Dlaczego z \u017ce\u0144skimi formami (kominiarka<\/em> czy kontrolerka<\/em>) mamy wi\u0119c problem?<\/p>\n

Pora postawi\u0107 sobie pytanie: czy to tylko negatywne nastawienie (r\u00f3\u017cnie motywowane) do u\u017cywania \u017ce\u0144skich form sprawia, \u017ce wiele z nich nadal budzi kontrowersje? A mo\u017ce jest co\u015b w samym j\u0119zyku, co sprawia, \u017ce feminatywy s\u0105 dla u\u017cytkownik\u00f3w j\u0119zyka k\u0142opotliwe?<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Jak tworzymy formy \u017ce\u0144skie?<\/strong><\/h4>\n

\u017be\u0144skie nazwy zawod\u00f3w, tytu\u0142\u00f3w i stanowisk tworzymy zawsze od ich m\u0119skiego odpowiednika. W j\u0119zyku polskim nie ma jednego typu s\u0142owotw\u00f3rczego, kt\u00f3ry pozwoli\u0142by na tworzenie form \u017ce\u0144skich od nazwy zawodu. Mamy jednak do dyspozycji nast\u0119puj\u0105ce sposoby (w kolejno\u015bci od najbardziej popularnego do najmniej):<\/p>\n

    \n
  1. dodanie sufiksu \u2013 ka<\/strong> (na przyk\u0142ad: aktorka, fizyczka, psycholo\u017cka, krytyczka, dentystka, pe\u0142nomocniczka, \u017co\u0142nierka<\/em>)<\/li>\n
  2. dodanie sufiksu \u2013yni<\/strong>\/-ini<\/strong> (mi\u0119dzy innymi: naukowczyni, marsza\u0142kini, sprzedawczyni<\/em>, wychowawczyni<\/em>, go\u015bcini<\/em>)<\/li>\n
  3. zamiana deklinacji<\/strong> m\u0119skiej na \u017ce\u0144sk\u0105 (deputowany \u2013 deputowana, ksi\u0119gowy \u2013 ksi\u0119gowa, minister \u2013 ministra<\/em>)<\/li>\n
  4. dodanie sufiksu \u2013owa <\/strong>(najpopularniejsze formy to: szefowa<\/em> i krawcowa<\/em>)<\/li>\n
  5. dodanie sufiksu \u2013ina<\/strong> (s\u0119dzina<\/em> czy wojewodzina<\/em>)<\/li>\n<\/ol>\n

    Wygl\u0105da na to, \u017ce j\u0119zyk polski daje nam du\u017co mo\u017cliwo\u015bci tworzenia feminatyw\u00f3w. Niekt\u00f3re formy mog\u0105 jednak powodowa\u0107 pewne opory przed ich u\u017cyciem, co wynika mi\u0119dzy innymi z:<\/p>\n

      \n
    1. a) pojawienia si\u0119 trudnej do wym\u00f3wienia grupy sp\u00f3\u0142g\u0142oskowej w s\u0142owach: architektk<\/strong>a<\/em> czy adiunkt<\/strong>a<\/em> (ale s\u0142owo zmarszczk<\/strong>a<\/em> nie budzi ju\u017c w\u0142a\u015bciwie \u017cadnych emocji)<\/li>\n
    2. b) wieloznaczno\u015b\u0107 przyrostk\u00f3w \u2013owa<\/strong> i \u2013ina<\/strong>, kt\u00f3re mog\u0105 okre\u015bla\u0107 \u017con\u0119 s\u0119dziego, szefa czy wojewody<\/li>\n
    3. c) niejasno\u015b\u0107 co do poprawno\u015bci form ministra<\/em><\/strong> i premiera <\/em><\/strong>(ko\u0144c\u00f3wka \u2013r<\/strong> podpowiada, by u\u017cy\u0107 podobnej regu\u0142y, co w przypadku s\u0142\u00f3w: in\u017cynier-in\u017cynierka, aktor-aktorka, <\/em>tutaj jednak odwo\u0142ano si\u0119 do \u0142aci\u0144skiego pochodzenia s\u0142\u00f3w i u\u017cyto wzorca tego j\u0119zyka)<\/li>\n<\/ol>\n

      \"\"<\/p>\n

      Mimo pewnych trudno\u015bci, jakie mo\u017ce przysporzy\u0107 tworzenie \u017ce\u0144skich nazw zawod\u00f3w czy stanowisk, trzeba odrzuci\u0107 argument przeciwnik\u00f3w feminatyw\u00f3w stoj\u0105cy za tym, \u017ce j\u0119zyk polski nie posiada wystarczaj\u0105cych regu\u0142 do ich konstruowania. Nie zmienia to faktu, \u017ce wiele z nich dopiero walczy o swoje miejsce w polszczy\u017anie, a ta \u2013 jak \u017cywy tw\u00f3r \u2013 \u0142atwo nie poddaje si\u0119 nawo\u0142ywaniom i potrzebie odzwierciedlenia r\u00f3wnej pozycji kobiet i m\u0119\u017cczyzn w j\u0119zyku.<\/p>\n

      Co m\u00f3wi\u0107 obcokrajowcom ucz\u0105cym si\u0119 j\u0119zyka polskiego?<\/strong><\/p>\n

      W podr\u0119czniku do nauki polskiego \u201ePolski krok po kroku\u201d ju\u017c w lekcji pi\u0105tej pojawiaj\u0105 si\u0119 \u017ce\u0144skie odpowiedniki zawod\u00f3w. Ju\u017c na tak wczesnym etapie nauki uczniowie mog\u0105 poczu\u0107, \u017ce j\u0119zyk jest \u017cywy, otwiera si\u0119 na nowe s\u0142owa i ewoluuje. Dobrze pokaza\u0107 uczniom t\u0119 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 i pozostawi\u0107 im wyb\u00f3r, czy chc\u0105 m\u00f3wi\u0107: in\u017cynierka<\/em> czy pani in\u017cynier<\/em>, architektka<\/em> czy pani architekt<\/em>, pani minister<\/em> czy ministra<\/em>.<\/p>\n

      \u0179r\u00f3d\u0142a:<\/p>\n

      Stanowisko Rady J\u0119zyka Polskiego przy Prezydium PAN w sprawie \u017ce\u0144skich form nazw zawod\u00f3w i tytu\u0142\u00f3w (25 XI 2019 r.)<\/p>\n

      (http:\/\/www.rjp.pan.pl\/index.php?option=com_content&view=article&id=1861:stanowisko-rjp-w-sprawie-zenskich-form-nazw-zawodow-i-tytulow&catid=98&Itemid=58<\/a>)<\/p>\n

      Grochowska, A. Wierzbicka, Produktywne typy s\u0142owotw\u00f3rcze nazw \u017ce\u0144skich we wsp\u00f3\u0142czesnej <\/em>polszczy\u017anie<\/em> (https:\/\/www.google.com\/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=1&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjdpIny3cXpAhUGlxQKHVx-Dy8QFjAAegQIAhAB&url=http%3A%2F%2Fcejsh.icm.edu.pl%2Fcejsh%2Felement%2Fbwmeta1.element.hdl_11089_17391%2Fc%2F4-045_055-Grochowska__Wierzbicka.pdf&usg=AOvVaw2olJvj4KXRPxetHiXURjr0<\/a>)<\/p>\n

      Autor: Paulina Kuc<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Temat \u017ce\u0144skich nazw w j\u0119zyku polskim nie jest wy\u0142\u0105cznie zagadnieniem gramatycznym. Wraca jak bumerang przy r\u00f3\u017cnych okazjach i przybiera form\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":7912,"featured_media":1842,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[1955,1957],"tags":[2041,2249,2337,2507,2869,3097,3099,3419,4121],"class_list":["post-1838","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dla-nauczyciela-jezyka-polskiego-dla-obcokrajowcow","category-kursy-jezyka-polskiego-dla-obcokrajowcow","tag-architektka","tag-doktorka","tag-feminatywy","tag-jezyk-polski","tag-ministra","tag-pani-architekt","tag-pani-doktor","tag-premierka","tag-zenskie-formy"],"aioseo_notices":[],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/pool-690034_1920.jpg",1900,322,false],"thumbnail":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/pool-690034_1920.jpg",150,25,false],"medium":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/pool-690034_1920.jpg",300,51,false],"medium_large":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/pool-690034_1920.jpg",768,130,false],"large":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/pool-690034_1920.jpg",1024,174,false],"1536x1536":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/pool-690034_1920.jpg",1536,260,false],"2048x2048":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/pool-690034_1920.jpg",1900,322,false],"page-small":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/pool-690034_1920.jpg",210,36,false],"woocommerce_thumbnail":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/pool-690034_1920.jpg",300,51,false],"woocommerce_single":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/pool-690034_1920.jpg",300,51,false],"woocommerce_gallery_thumbnail":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/pool-690034_1920-100x100.jpg",100,100,true],"lws_wr_thumbnail":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/pool-690034_1920.jpg",96,16,false],"lws_wr_thumbnail_small":["https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/pool-690034_1920.jpg",42,7,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"Paulina Kuc","author_link":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/blog\/author\/pkuc\/"},"uagb_comment_info":4,"uagb_excerpt":"Temat \u017ce\u0144skich nazw w j\u0119zyku polskim nie jest wy\u0142\u0105cznie zagadnieniem gramatycznym. Wraca jak bumerang przy r\u00f3\u017cnych okazjach i przybiera form\u0119 […]","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1838","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7912"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1838"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1838\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1842"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1838"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1838"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1838"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}