{"id":2129,"date":"2021-03-02T12:51:37","date_gmt":"2021-03-02T11:51:37","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.e-polish.eu\/?p=2129"},"modified":"2021-03-02T12:51:37","modified_gmt":"2021-03-02T11:51:37","slug":"wielki-post-i-jego-zwyczaje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/e-polish.eu\/sklep\/blog\/wielki-post-i-jego-zwyczaje\/","title":{"rendered":"WIELKI POST I JEGO ZWYCZAJE"},"content":{"rendered":"

Wed\u0142ug chrze\u015bcija\u0144skiej tradycji Wielki Post oficjalnie rozpoczyna\u00a0 \u015aroda Popielcowa (Popielec)<\/strong>, zwana w czasach staropolskich Wst\u0119pn\u0105 \u015arod\u0105<\/strong>. W przesz\u0142o\u015bci, gdy nad ranem cich\u0142y zapustne zabawy, do dom\u00f3w wraca\u0142y korowody przebiera\u0144c\u00f3w, by po kr\u00f3tkim odpoczynku na 40 dni wej\u015b\u0107 w okres ciszy i pokuty. W domach i we dworach od samego \u015bwitu starannie szorowano naczynia, usuwaj\u0105c z nich wszelkie \u015blady t\u0142uszczu. W komorach zamykano mi\u0119so, smalce, mi\u00f3d, a czasem nawet i nabia\u0142. Gdzieniegdzie te\u017c symbolicznie chowano lub umieszczano w skrzyniach instrumenty muzyczne. Wielki Post oznacza\u0142 bowiem czas umiaru i umartwienia, a tak\u017ce\u00a0 przerw\u0119 od mi\u0119sa, zabaw i wi\u0119kszych spotka\u0144 towarzyskich.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, trudno zauwa\u017cy\u0107 ju\u017c tak wyra\u017ane przej\u015bcie mi\u0119dzy karnawa\u0142em, a Wielkim Postem. Dynamika \u017cycia jest zupe\u0142nie inna, a i wiele tradycji zwi\u0105zanych z tym szczeg\u00f3lnym okresem dokonuje si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w obszarze religijnym – nie zamykamy bowiem lod\u00f3wek i jako spo\u0142ecze\u0144stwo, nie stajemy si\u0119 wszyscy „wege”, nie chowamy do szaf gitar ani skrzypiec, nie polerujemy garnk\u00f3w, by symbolicznie po\u017cegna\u0107 na 40 dni wszelaki t\u0142uszcz. Istnieje jednak kilka pi\u0119knych i ciekawych praktyk, kt\u00f3re robimy, a kt\u00f3re wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 ten okres na tle innych. O\u00a0tych\u017ce zwyczajach b\u0119dzie niniejszy wpis.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015aRODA POPIELCOWA<\/u><\/strong><\/h4>\n

\u015aroda Popielcowa jest symboliczn\u0105 bram\u0105, kt\u00f3ra wprowadza chrze\u015bcijan w czas Wielkiego Postu. Sw\u0105 nazw\u0119 przyj\u0119\u0142a od obrz\u0119du posypywania g\u0142\u00f3w popio\u0142em. W liturgii ko\u015bcio\u0142a symbolowi temu towarzysz\u0105 wypowiadane przez kap\u0142ana s\u0142owa: „Prochem jeste\u015b i w proch si\u0119 obr\u00f3cisz”<\/strong> lub „Nawracajcie si\u0119 i wierzcie w Ewangeli\u0119”<\/strong>. Powszechnie w ge\u015bcie posypania popio\u0142em uznajemy swoj\u0105 niewystarczalno\u015bci i zale\u017cno\u015bci od Boga.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Sam zwyczaj posypywania g\u0142\u00f3w popio\u0142em na znak \u017ca\u0142oby i pokuty znany by\u0142 w wielu kulturach i tradycjach, m.in. w staro\u017cytnym Egipcie, na P\u00f3\u0142wyspie Arabskim czy w Grecji. W\u00a0liturgii chrze\u015bcija\u0144skiej pojawi\u0142 si\u0119 on w VIII w. Pierwsze \u015bwiadectwa o \u015bwi\u0119ceniu popio\u0142u pochodz\u0105 z X wieku, a w 1091 r. papie\u017c Urban II wprowadzi\u0142 ten zwyczaj jako obowi\u0105zuj\u0105cy w ca\u0142ym Ko\u015bciele. W tym te\u017c czasie ustalono, \u017ce popi\u00f3\u0142 do posypywania g\u0142\u00f3w wiernych ma pochodzi\u0107 z palm po\u015bwi\u0119conych w Niedziel\u0119 Palmow\u0105 poprzedniego roku.<\/p>\n

Tego dnia chrze\u015bcijan obowi\u0105zuje tak\u017ce post \u015bcis\u0142y i wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107 od pokarm\u00f3w mi\u0119snych. W praktyce oznacza to, \u017ce tylko jeden ze spo\u017cywanych tego dnia posi\u0142k\u00f3w powinien by\u0107 do syta, a w jad\u0142ospisie dominuj\u0105 ryby, g\u0142. \u015bledzie, makrele czy szproty.<\/p>\n

DROGA KRZY\u017bOWA I GORZKIE \u017bALE<\/u><\/strong><\/h4>\n

Istniej\u0105 dwa nabo\u017ce\u0144stwa charakterystyczne dla okresu wielkopostnego – s\u0105 nimi droga krzy\u017cowa<\/strong> i gorzkie \u017cale<\/strong>. Nabo\u017ce\u0144stwo drogi krzy\u017cowej ma dla chrze\u015bcijan szczeg\u00f3ln\u0105 wymow\u0119 i znaczenie, pozwala bowiem kontemplowa\u0107 i prze\u017cywa\u0107 \u00a0ostatnie ziemskie chwile Jezusa Chrystusa oraz Jego drog\u0119 na \u015bmier\u0107. W ko\u015bcio\u0142ach katolickich droga krzy\u017cowa przedstawiana jest w obrazach lub rze\u017abach rozmieszczonych najcz\u0119\u015bciej na \u015bcianach bocznych \u015bwi\u0105tyni. Istnieje te\u017c szereg przepi\u0119knych polowych stacji \u2013 w pobli\u017cu ko\u015bcio\u0142\u00f3w lub w specjalnie dla\u0144 dedykowanych ogrodach pasyjnych.<\/p>\n

Tradycja odprawiania drogi krzy\u017cowej powsta\u0142a w Jerozolimie. W \u015bredniowieczu rozpowszechnili j\u0105 franciszkanie, kt\u00f3rzy oprowadzaj\u0105c p\u0105tnik\u00f3w zatrzymywali si\u0119 przy stacjach przedstawiaj\u0105cych histori\u0119 \u015bmierci Jezusa. Liczb\u0119 czternastu symbolicznych stacji ustalono w XVII wieku.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Zapisane w tradycji katolickiej stacje drogi krzy\u017cowej to:<\/u><\/strong><\/p>\n

    \n
  1. Pan Jezus na \u015bmier\u0107 skazany<\/li>\n
  2. Pan Jezus bierze krzy\u017c na ramiona swoje<\/li>\n
  3. Pierwszy upadek Pana Jezusa<\/li>\n
  4. Pan Jezus spotyka sw\u0105 matk\u0119<\/li>\n
  5. Szymon Cyrenejczyk pomaga nie\u015b\u0107 krzy\u017c Jezusowi<\/li>\n
  6. \u015awi\u0119ta Weronika ociera twarz Pana Jezusa<\/li>\n
  7. Pan Jezus upada pod krzy\u017cem po raz drugi<\/li>\n
  8. Pan Jezus pociesza p\u0142acz\u0105ce niewiasty<\/li>\n
  9. Trzeci upadek Pana Jezusa<\/li>\n
  10. Pan Jezus z szat obna\u017cony<\/li>\n
  11. Pan Jezus przybity do krzy\u017ca<\/li>\n
  12. Pan Jezus umiera na krzy\u017cu<\/li>\n
  13. Pan Jezus zdj\u0119ty z krzy\u017ca<\/li>\n
  14. Pan Jezus z\u0142o\u017cony do grobu<\/li>\n<\/ol>\n

    Drugim nabo\u017ce\u0144stwem pasyjnym \u2013 typowo polskim – s\u0105 gorzkie \u017cale. Swe powstanie nabo\u017ce\u0144stwo zawdzi\u0119cza Ksi\u0119\u017com Misjonarzom dzia\u0142aj\u0105cym od po\u0142owy XVII wieku w Warszawie, przy ko\u015bciele \u015bw. Krzy\u017ca. Tam te\u017c pierwszy raz odprawiono to nabo\u017ce\u0144stwo, w pierwsz\u0105 niedziel\u0119 Wielkiego Postu \u2013 13 marca 1707 roku.<\/p>\n

    Gorzkie \u017bale\u00a0odmawiane\/\u015bpiewane s\u0105 najcz\u0119\u015bciej w niedziel\u0119, ale r\u00f3wnie\u017c – zale\u017cnie od lokalnych zwyczaj\u00f3w – w inne dni, np. w czasie Triduum Paschalnego, zw\u0142aszcza w Wielki Pi\u0105tek.\u00a0 Nabo\u017ce\u0144stwo odprawiane jest w po\u0142\u0105czeniu z wystawieniem Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu oraz towarzyszy mu kazanie. Struktura gorzkich \u017cali nawi\u0105zuje do dawnej Jutrzni i \u00a0\u00a0sk\u0142ada si\u0119 z trzech cz\u0119\u015bci \u00a0oraz tzw. Zach\u0119ty. Co ciekawe, tekst hymn\u00f3w zachowa\u0142 oryginalne, staropolskie brzmienie.<\/p>\n

    POSTNE MENU<\/u><\/strong><\/p>\n

    My\u015bl\u0105c o wielkopostnych tradycjach staropolskich, warto przypomnie\u0107, \u017ce Wielki Post przypada na okres przedwio\u015bnia, na przedn\u00f3wku, kiedy to stopniowo ko\u0144czy\u0142y si\u0119 zgromadzone w spi\u017carniach zapasy, a na nowe zbiory trzeba by\u0142o jeszcze poczeka\u0107. Kalendarz liturgiczny niemal idealnie wpasowa\u0142 si\u0119 w roczny cykl p\u00f3r roku, ludziom za\u015b \u0142atwiej by\u0142o znosi\u0107 niedobory \u017cywno\u015bci, gdy wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z intencj\u0105 religijn\u0105 – postem, umartwieniem czy ograniczeniem powi\u0105zanym z konkretn\u0105\u00a0 intencj\u0105.<\/p>\n

    Jak zatem sto\u0142owano si\u0119 w okresie postu? Zdecydowanie inaczej ni\u017c podczas karnawa\u0142u! Za podstaw\u0119 jad\u0142ospisu uchodzi\u0142y ryby<\/strong>, jednak na te nie nale\u017ca\u0142y do najta\u0144szych, wiec pojawia\u0142y si\u0119 jedynie na sto\u0142ach bogatszej szlachty, magnat\u00f3w i duchownych. Mniej zamo\u017cnej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa przypada\u0142y ta\u0144sze specja\u0142y, m.in. \u015bledzie. Inn\u0105 staropolsk\u0105 potraw\u0105 dla zamo\u017cnych by\u0142a polewka piwna<\/strong>, zwana inaczej gramatk\u0105, biermuszk\u0105 czy faramuszk\u0105. Przygotowywano j\u0105 z lekkiego jasnego piwa, w kt\u00f3rym gotowano, a nast\u0119pnie przecierano do\u0144 mi\u0119kisz \u017cytniego chleba. Ca\u0142o\u015b\u0107 doprawiano mas\u0142em, kminem i sol\u0105. Do tradycyjnych, najpopularniejszych i najstarszych da\u0144 wielkopostnych nale\u017ca\u0142 tak\u017ce \u017cur<\/strong>. Ju\u017c przed rozpocz\u0119ciem Wielkiego Postu przygotowywano w kuchniach zakwasy z \u017cytniej m\u0105ki. \u017bur bywa\u0142 tak\u017ce synonimem ub\u00f3stwa lub podstaw\u0105 kuchni najubo\u017cszych. Typowym ch\u0142opskim jad\u0142em by\u0142a za\u015b pamu\u0142a<\/strong>, czyli g\u0119sta zupa z kwaszonej kapusty rozgotowanej z brukwi\u0105 oraz suszonymi \u015bliwkami.<\/p>\n

    Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie chrze\u015bcijanie r\u00f3wnie\u017c modyfikuj\u0105 swoje jad\u0142ospisy \u2013 wiele os\u00f3b w okresie Wielkiego Postu ogranicza spo\u017cycie mi\u0119sa, rezygnuje z jedzenia s\u0142odyczy, picia kawy czy alkoholu.<\/p>\n

    \u015aR\u00d3DPO\u015aCIE I DZIE\u0143 GARKOT\u0141UKA<\/u><\/strong><\/h4>\n

    Czy s\u0142yszeli\u015bcie kiedy\u015b o dniu kiedy oficjalnie zbija\u0142o si\u0119 gliniane garnki? Zapewne nie i jest ku temu kilka powod\u00f3w. Jednym z nich jest fakt, i\u017c \u015br\u00f3dpo\u015bcie<\/strong>, czyli czas \u201ezawieszenia\u201d surowych regu\u0142 Postu, jest dzi\u015b nieco zapomniane i\u2026niepraktykowane, jak to kiedy\u015b bywa\u0142o. \u015ar\u00f3dpo\u015bcie obwieszczali m\u0142odzi ch\u0142opcy i m\u0119\u017cczy\u017ani chodz\u0105cy po wsiach i miastach. Ta weso\u0142a kompania gromkim \u015bpiewem i ko\u0142atkami dawa\u0142a czytelny sygna\u0142, \u017ce na chwil\u0119 mo\u017cna zapomnie\u0107 o powa\u017cnych zasadach. Obchodzono w\u00f3wczas i zwyczaj tzw. \u201ewybijania p\u00f3\u0142po\u015bcia\u201d, co w praktyce oznacza\u0142o rozbijanie glinianego garnka z popio\u0142em przed kawalerami, pannami lub o odrzwia ich domostw, wraz z okrzykiem:\u00a0p\u00f3\u0142po\u015bcie, Mo\u015bci Panie\/Mo\u015bci Pani<\/em>. Od tego zwyczaju dzie\u0144 ten nazywano dniem Garkot\u0142uka.<\/strong> By\u0142 to jednak obyczaj \u015bwiecki. Nast\u0119pnego dnia wraca\u0142y powaga i po\u0142\u0105czone z praktykami oraz nabo\u017ce\u0144stwami wielkopostnymi oczekiwanie na Wielkanoc.<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    W duchowym wymiarze \u201e\u015br\u00f3dpo\u015bciem\u201d jest IV Niedziela Wielkiego Postu, zwana Niedziel\u0105 Rado\u015bci (laetare). Przypada ona na p\u00f3\u0142metku okresu postu i przypomina, \u017ce mamy cieszy\u0107 si\u0119 ze \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce pokuta i umartwienie to tylko \u015brodki do celu, kt\u00f3rym jest rado\u015b\u0107 Zmartwychwstania i tryumf \u017cycia!<\/p>\n

    NIEDZIELA PALMOWA<\/u><\/strong><\/h4>\n

    Ostatnim etapem Wielkiego Postu jest Niedziela Palmowa<\/a>, zwan\u0105 tak\u017ce Kwietn\u0105 lub Wierzbn\u0105. Liturgicznie wspominamy w\u00f3wczas uroczysty wjazd Chrystusa do Jerozolimy na osio\u0142ku i Jego obwo\u0142anie kr\u00f3lem. Na pami\u0105tk\u0119 tego wydarzenia \u015bwi\u0119cone s\u0105 zielone ga\u0142\u0105zki zwane palmami \u2013 symbole \u017cycia i si\u0142 witalnych. Po\u015bwi\u0119conymi palmami kropiono dom, uderzano si\u0119 nimi nawzajem, po\u0142ykano tak\u017ce bazi\u0119 (kwiat wierzby). Zabiegi te mia\u0142y zapewni\u0107 zdrowie, pomy\u015blno\u015b\u0107 i wszelakie powodzenie. Po\u015bwi\u0119cone palmy wbijano te\u017c na pola, w celu ochrony zasiew\u00f3w i plon\u00f3w przed gradem, susz\u0105 i powodzi\u0105. Palmami obijano r\u00f3wnie\u017c drzewka owocowe, aby kwit\u0142y i owocowa\u0142y. Palmowe zwyczaje nie omin\u0119\u0142y i zwierz\u0105t. Przed pierwszym wyj\u015bciem na pastwisko palm\u0105 uderzano krowy, by mleko, kt\u00f3re daj\u0105 by\u0142o t\u0142uste i \u015bwie\u017ce. Wsp\u00f3\u0142czesne palmy s\u0105 niezwykle strojne i dekoracyjne \u2013 warto zakupi\u0107 jedn\u0105 i zatopi\u0107 si\u0119 w wielkopostnych rozwa\u017caniach.<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    Wi\u0119cej o zwyczajach i tradycji \u015bwi\u0119cenia palm przeczytacie w innym naszym wpisie pt.:\u00a0 \u201ePalmy, nie tylko z tropik\u00f3w\u201d.<\/p>\n

    ***<\/p>\n

    Mamy nadziej\u0119, \u017ce okres Wielkiego Postu b\u0119dzie dla Was okazj\u0105 do pog\u0142\u0119bionej refleksji \u2013 pe\u0142nej nadziei, \u017cycia i mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n

    Autor: Iwona Huber<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Wed\u0142ug chrze\u015bcija\u0144skiej tradycji Wielki Post oficjalnie rozpoczyna\u00a0 \u015aroda Popielcowa (Popielec), zwana w czasach staropolskich Wst\u0119pn\u0105 \u015arod\u0105. W przesz\u0142o\u015bci, gdy nad […]<\/p>\n","protected":false},"author":7911,"featured_media":2135,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[1963],"tags":[2261,2287,2363,2383,2985,3085,3225,3371,3373,3573,3681,3685,3687,3843,3957,3959,4139],"class_list":["post-2129","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-o-polsce-i-nauka-jezyka-polskiego","tag-droga-krzyzowa","tag-dzien-garnkotluka","tag-garnki","tag-gorzkie-zale","tag-niedziela-palmowa","tag-palmy","tag-polewka-piwna","tag-popielec","tag-popiol","tag-ryby","tag-sroda-popielcowa","tag-srodposcie","tag-stacje-drogi-krzyzowej","tag-tluczenie-garnkow","tag-wielki-post","tag-wielki-tydzien","tag-zur"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\n\t\t