Ka\u017cdy j\u0119zyk \u2013 tak jak wiele r\u00f3\u017cnych innych zjawisk \u2013 ulega modom. Raz na jaki\u015b czas pojawiaj\u0105 si\u0119 s\u0142owa, kt\u00f3re zyskuj\u0105 ogromna popularno\u015b\u0107, a to ze wzgl\u0119du na trafne odniesienia do rzeczywisto\u015bci, wyj\u0105tkow\u0105 kreatywno\u015b\u0107, kt\u00f3ra sta\u0142a u \u017ar\u00f3d\u0142a ich powstania lub\u2026 zupe\u0142nie bez powodu.<\/p>\n
<\/p>\n
Co roku Instytut J\u0119zyka Polskiego Uniwersytetu Warszawskiego wraz z Wydawnictwem Naukowym PWN og\u0142aszaj\u0105 plebiscyt na s\u0142owo roku oraz m\u0142odzie\u017cowe s\u0142owo roku. W pierwszym przypadku nie chodzi o neologizmy ani s\u0142owa, kt\u00f3re pojawia\u0142y si\u0119 w mediach najcz\u0119\u015bciej, ale o wyraz \u2013 w odczuciu g\u0142osuj\u0105cych \u2013 najwa\u017cniejszy (co zwykle wi\u0105\u017ce si\u0119 z \u00a0trafnym opisem rzeczywisto\u015bci spo\u0142eczno-politycznej w Polsce). W drugim przypadku zwraca si\u0119 uwag\u0119 przede wszystkim na kreatywno\u015b\u0107 j\u0119zyka i istotno\u015b\u0107 tematu, do kt\u00f3rego s\u0142owo odnosi.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
REZYDENT \u2013 <\/strong>pochodzi z \u0142aciny i oznacza osob\u0119 \u201eprzebywaj\u0105c\u0105\u201d (residens<\/em>). Jeszcze niedawno kojarzy\u0142o si\u0119 przede wszystkim z pracownikiem biura podr\u00f3\u017cy, kt\u00f3ry zosta\u0142 s\u0142u\u017cbowo wys\u0142any do jakiego\u015b kraju, by sprawowa\u0107 opiek\u0119 nad klientami tego biura, a 100 lat temu odnosi\u0142o si\u0119 do krewnego lub przyjaciela mieszkaj\u0105cego na dworze szlacheckim, b\u0119d\u0105cego na utrzymaniu gospodarza. Obecnie oznacza w pierwszej kolejno\u015bci osob\u0119 maj\u0105c\u0105 prawo sta\u0142ego pobytu w jakim\u015b kraju, ale szczeg\u00f3ln\u0105 popularno\u015b\u0107 zyska\u0142o w pa\u017adzierniku 2017 dzi\u0119ki protestowi lekarzy rezydent\u00f3w, czyli lekarzy, kt\u00f3rzy maj\u0105 prawo wykonywania zawodu, ale nie maj\u0105 jeszcze konkretnej specjalizacji. A dlaczego nazywa si\u0119 ich rezydentami? Z pewno\u015bci\u0105 dlatego, \u017ce niemal bez przerwy przebywaj\u0105 w szpitalu!<\/p>\n SMOG <\/strong>\u2013 mieszka\u0144com Krakowa niestety nie trzeba tego s\u0142owa t\u0142umaczy\u0107\u2026 Oznacza zanieczyszczenie powietrza, kt\u00f3re utrzymuje si\u0119 nad miastem w postaci g\u0119stej mg\u0142y.\u00a0 Samo s\u0142owo jest zapo\u017cyczon\u0105 z angielskiego hybryd\u0105 dymu (smoke<\/em>) i mg\u0142y (fog<\/em>). Znalaz\u0142o si\u0119 na drugim miejscu z powodu wzrastaj\u0105cej \u015bwiadomo\u015bci Polak\u00f3w co do szkodliwo\u015bci smogu i dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re podejmuje si\u0119, by mu przeciwdzia\u0142a\u0107.<\/p>\n PUSZCZA <\/strong>\u2013 obecnie oznacza g\u0119sty, dziewiczy las. Podobnie jak s\u0142owo pustynia<\/em> wywodzi si\u0119 od przymiotnika pusty<\/em>, wi\u0119c na przestrzeni wiek\u00f3w m\u00f3g\u0142 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c u\u017cywany do okre\u015blenia \u201emiejsca pustego\u201d, a wi\u0119c pustkowia czy pustelni. Niejednoznaczno\u015b\u0107 znaczenia tego s\u0142owa widoczna jest i we wsp\u00f3\u0142czesnej polszczy\u017anie w wyra\u017ceniu \u201ewo\u0142anie na puszczy\u201d. W plebiscycie znalaz\u0142o swoje miejsce z powodu protest\u00f3w przeciwko wycince drzew w Puszczy Bia\u0142owieskiej.<\/p>\n Kapitu\u0142a j\u0119zykoznawc\u00f3w w tym samym plebiscycie za s\u0142owo roku 2017 obok SMOGU i PUSZCZY uzna\u0142a KONSTYTUCJ\u0118 i S\u0104D.<\/p>\n KONSTYTUCJA \u00a0<\/strong>\u2013 pochodzi z \u0142aciny (constitutio<\/em>) i oznacza zbi\u00f3r og\u00f3lnych zasad ustroju pa\u0144stwa, najwa\u017cniejszy dokument w pa\u0144stwie, ustaw\u0119\u00a0 zasadnicz\u0105. Jest podstaw\u0105 rodziny wyraz\u00f3w, od tego s\u0142owa pochodzi czasownik konstytuowa\u0107<\/em>, rzeczownik konstytucjonalista<\/em> i konstytucyjno\u015b\u0107<\/em> czy przymiotnik konstytucyjny<\/em>.<\/p>\n S\u0104D<\/strong> \u2013 jest s\u0142owem s\u0142owia\u0144skim, wyst\u0119puj\u0105cym te\u017c w innych j\u0119zykach (czeski soud<\/em>, rosyjski sud).<\/em> Oznacza nie tylko organ orzekaj\u0105cy, ale te\u017c opini\u0119, my\u015bl. Analogicznie czasownik s\u0105dzi\u0107 mo\u017ce oznacza\u0107 tyle co \u201eorzeka\u0107\u201d (w s\u0105dzie) czy\u00a0 \u201emy\u015ble\u0107\u201d (w odniesieniu do cz\u0142owieka). Co ciekawe, taka dwuznaczno\u015b\u0107 nie wyst\u0119puje w j\u0119zykach nies\u0142owia\u0144skich. Od tego s\u0142owa pochodz\u0105 inne zwi\u0105zane z s\u0105downictwem, np. s\u0119dzia oraz my\u015bleniem, np. przes\u0105d<\/em> czy rozs\u0105dek<\/em>. Obydwa wyrazy pojawia\u0142y si\u0119 najcz\u0119\u015bciej i wypowiadane by\u0142y najg\u0142o\u015bniej w kontek\u015bcie zmian wprowadzanych w s\u0105downictwie w minionym roku.<\/p>\n Zgo\u0142a inny charakter maj\u0105 zwyci\u0119zcy plebiscytu na M\u0141ODZIE\u017bOWE S\u0141OWO ROKU 2017<\/strong>. W g\u0142osowaniu internaut\u00f3w zwyci\u0119\u017cyli:<\/p>\n SZTOS <\/strong>\u2013 po raz drugi z rz\u0119du uzyska\u0142 najwi\u0119cej g\u0142os\u00f3w. Pierwotne znaczenie tego pochodz\u0105cego z j\u0119zyka niemieckiego s\u0142owa to pchni\u0119cie<\/em>, uderzenie<\/em> i u\u017cywane by\u0142o w \u017cargonie graczy \u2013 oznacza\u0142o szcz\u0119\u015bcie w grze (by\u0107 mo\u017ce zwi\u0105zane by\u0142o z uderzeniem kija w bil\u0119). W drugiej po\u0142owie XX wieku pojawia\u0142o si\u0119 rzadko, a wsp\u00f3\u0142czesnej polszczy\u017anie przywr\u00f3ci\u0142 je Olaf Lubaszenko filmami opowiadaj\u0105cymi o \u015bwiecie cinkciarzy o takim w\u0142a\u015bnie tytule. W\u00f3wczas znaczy\u0142o szybkie dzia\u0142anie lub co\u015b zaskakuj\u0105cego. Od 2014 roku mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 rosn\u0105c\u0105 popularno\u015b\u0107 tego s\u0142owa i obecnie oznacza ono: co\u015b fajnego, niesamowitego, fantastycznego. Sztosem mo\u017ce by\u0107 wi\u0119c dobra ocena na egzaminie, obejrzany ostatnio film czy udane zdj\u0119cie na Facebooku. Jest kr\u00f3tkie i oznacza co\u015b pozytywnego, dlatego mo\u017ce by\u0107 stosowane w wielu sytuacjach.<\/p>\n DWUDZIONEK <\/strong>\u2013 jako polski odpowiednik s\u0142owa weekend<\/em>. Podobno ju\u017c Julian Tuwim sprzeciwia\u0142 si\u0119 wprowadzeniu tego s\u0142owa do polszczyzny i wydaje si\u0119, \u017ce tak dobrze radzimy sobie z weekendem, \u017ce temu s\u0142owu nie nale\u017cy wr\u00f3\u017cy\u0107 zawrotnej kariery.<\/p>\n XD \/ iksde<\/strong> \u2013 pierwotnie by\u0142o to graficzne zilustrowanie u\u015bmiechu, kt\u00f3re pojawia\u0142o si\u0119 wy\u0142\u0105cznie w j\u0119zyku pisanym medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych. Jaki\u015b czas temu wesz\u0142o i do j\u0119zyka m\u00f3wionego. Mo\u017ce by\u0107 stosowane jako wykrzyknik, partyku\u0142a, nieodmienny przymiotnik czy przys\u0142\u00f3wek, a za jego pomoc\u0105 mo\u017cemy wyrazi\u0107 rado\u015b\u0107 i \u015bmiech.<\/p>\n Spo\u015br\u00f3d tych trzech s\u0142\u00f3w ostatecznie m\u0142odzie\u017cowym s\u0142owem roku zosta\u0142o XD (sztos nie m\u00f3g\u0142 wygra\u0107 drugi rok z rz\u0119du, a dwudzionek zosta\u0142 uznany za ma\u0142o rozpowszechniony i niepotrzebny neologizm).<\/p>\n W tym samym plebiscycie wybrano te\u017c najciekawszy neologizm, kt\u00f3rym zosta\u0142a smartwica<\/strong> (lub smartfica<\/strong>) okre\u015blaj\u0105ca chorobliwe uzale\u017cnienie od telefonu kom\u00f3rkowego.\u00a0 Jurorzy zwr\u00f3cili r\u00f3wnie\u017c uwag\u0119 na czasowniki odjaniepawla\u0107\/odjaniepawli\u0107 (si\u0119)<\/strong>, kt\u00f3rego zwykle u\u017cywa si\u0119 w formie pytania: Co tu si\u0119 odjaniepawla? (w znaczeniu: co tu si\u0119 wyprawia, dzieje; w odniesieniu do zaskakuj\u0105cych, nonsesownych zdarze\u0144).<\/p>\n Z kolei najciekawsz\u0105 metafor\u0105 leksykaln\u0105 zosta\u0142 rzeczownik pocisk<\/strong> (oznaczaj\u0105cy ci\u0119t\u0105 ripost\u0119) i pokrewny czasownik pocisn\u0105\u0107 kogo\u015b<\/strong> (czyli poszydzi\u0107, za\u017cartowa\u0107 z kogo\u015b), kt\u00f3re rzekomo doskonale opisuj\u0105 \u015bwiat wsp\u00f3\u0142czesnej m\u0142odzie\u017cy z panuj\u0105c\u0105 w nim kultur\u0105 pocisku.<\/p>\n <\/p>\n \u0179r\u00f3d\u0142a i dodatkowe wiadomo\u015bci:<\/p>\n http:\/\/www.slowanaczasie.uw.edu.pl\/<\/strong><\/a><\/p>\n https:\/\/sjp.pwn.pl\/ciekawostki\/Mlodziezowe-slowo-roku;199794.html<\/strong><\/a><\/p>\n