O „towarzyskim chłopcu”, czyli jak wprowadzić biernik na lekcjach języka polskiego jako obcego

W
poprzednich dwóch wpisach
pochyliłam się nad narzędnikiem – kontekstem wprowadzania, najczęstszymi pułapkami oraz sposobami utrwalania go na lekcjach języka polskiego jako obcego. Tym razem wezmę na tapet biernik, który wprowadzam jako drugi przypadek w mojej pracy z kursantami na poziomie A1.

Podczas szkolenia online Poziom A2/B1 bez tajemnic Paulina Kuc nazwała biernik „towarzyskim chłopcem”. Dlaczego? Bo ma brata, mamę, koleżankę, kolegę, a nawet psa i kota! Bardzo przypadło mi do gustu to określenie.

Specyfika biernika na lekcjach jpjo

Biernik na tle innych przypadków jest dość specyficzny, ponieważ nie ma kontekstów, łączy się w pełni tylko z jednym przyimkiem, ma dość skomplikowany rodzaj męski i najczęściej pojawia się w połączeniu z konkretnymi czasownikami. Zaryzykuję więc podpowiedź dla początkujących: jeśli nie wiedzą, jakiego przypadka użyć po czasowniku, mogą spróbować z biernikiem. Jest spora szansa, że trafią! To oczywiście nie reguła bez wyjątków, ale na początkowym etapie nauki może być użyteczną wskazówką.

W podręczniku dla dorosłych POLSKI krok po kroku 1 biernik pojawia się w lekcji 7. Małe zakupy. To przełomowy moment, bo wprowadza materiał gramatyczny, który wielu studentom sprawia trudności. Warto więc dobrze przemyśleć sposób jego prezentacji, by kursanci nie zniechęcili się albo, co gorsza, uciekli z zajęć!

Pierwszy krok w tańcu z biernikiem

Lekcji poświęconej biernikowi nie zaczynam od tabelki z końcówkami ani od otworzenia podręcznika. Od razu przechodzę do działania!

Biernik, chociaż nie nazwany, pojawia się już w lekcji 6. Co robisz? Nudzę się!, przy okazji wprowadzania hobby. Kursanci poznają wtedy konstrukcje:

  • grać w… (golfa, tenisa, piłkę, brydża),
  • chodzić na… (spacer, siłownię, basen, zakupy),
  • oraz połączenia takie jak: gotować makaron, oglądać film, robić zdjęcie, tańczyć salsę czy uprawiać sport.

Bazując na powyższym słownictwie, tworzę rozgrzewkę, aby w naturalny sposób przemycić nowe treści, którym przyjrzymy się bliżej podczas lekcji.

Z racji tego, że biernik często występuje po czasownikach, zaczynamy od ich krótkiej powtórki, którą poznałam na kursie dla początkujących nauczycieli podczas spotkania z Panią Iwoną Stempek.

Przebieg zadania:
  1. Zadaję pytanie: Co możemy robić w wolnym czasie?
  2. Podaję listę liter, na którą mają zaczynać się podawane czasowniki.
  3. Ustalam limit czasu, np. 3 minuty. Na lekcji online korzystam z minutnika w wirtualnej sali, a stacjonarnie – ze stopera w telefonie.
  4. Studenci podają jak najwięcej pasujących czasowników, a ja zapisuję je na tablicy.
  5. Po zakończeniu wspólnie sprawdzamy listę i przypominamy sobie znaczenie czasowników.
Element rywalizacji aktywizuje kursantów, pomaga utrwalić znane słownictwo i przygotowuje ich do dalszej pracy z biernikiem.
  • b….
  • c….
  • g…
  • j…
  • o…
  • p…
  • r…
  • s…
  • ś…
  • t…

Krok po kroku od mianownika do biernika

Po powtórce czasowników nadal nie otwieram podręcznika, lecz proponuję ćwiczenie „Co jest w torbie?”. Celowo nie pytam „Co mam w torbie?”, ponieważ do tego pytania wrócimy później.

Przebieg zadania:
  1. Przygotowuję torbę z przedmiotami reprezentującymi wszystkie rodzaje gramatyczne, w tym męski żywotny i nieżywotny (np. zabawkowe figurki kota i dziecka lub grafiki).
  2. Studenci zgadują, co znajduje się w torbie, a następnie nazywają wyjmowane przedmioty.
  3. Zapisuję wszystkie odpowiedzi na tablicy, tworząc listę „Co jest w torbie?”.
  4. Aby zwiększyć zaangażowanie, wprowadzam rywalizację: przyznaję punkty indywidualnie („kto pierwszy, ten lepszy”) lub dzielę grupę na dwie drużyny.

Dopiero potem przechodzę do podręcznika i dialogu 1 (A07A5). Lista na tablicy lub slajdzie zostaje – wrócimy do niej w dalszej części zajęć.

wprowadzanie biernika na lekcjach jpjo polski krok po kroku dialog

Najpierw słuchamy dialogu, a następnie czytamy go z podziałem na role. Aby urozmaicić zadanie, możemy wykorzystać jeden ze sposobów pracy z tekstem opisanych w moim artykule „Rozebrać tekst do rosołu” – np. emocje: Karolina jest zmęczona, Mami pełna energii, a Pani Maj zdenerwowana.

Następnie sprawdzamy rozumienie tekstu, zadając dodatkowe pytania: Co robi Mami? Jaka jest lista zakupów? Jaką listę zakupów ma Mami? Co Karol chce z galerii? Jakiego brata ma Karolina? Alternatywnie proponujemy ćwiczenie prawda/fałsz, np.: Mami nie ma wolnego czasu. Karolina proponuje zakupy w galerii handlowej. Lista Mami jest długa. Karol chce sportowe auto. Mami ma inteligentnego brata.

Po pracy z dialogiem przechodzimy do ćwiczenia 1 (A07A1), które pozwala wyodrębnić formy biernika w czterech kategoriach: rodzaju męskiego męskożywotnego, męskiego nieżywotnego, żeńskiego i nijakiego. Na tablicy zapisujemy przykłady: inteligentnego brata, wolny czas, długą listę, sportowe auto, a następnie sortujemy je według rodzaju gramatycznego. Przy rodzaju męskim tworzymy dwie kolumny: z sercem (męskożywotny) i przekreślonym sercem (męskonieżywotny).

Wspólnie przyporządkowujemy zwroty do odpowiednich kategorii i wyciągamy wnioski: rodzaj męski nieżywotny i nijaki mają w bierniku taką samą formę jak w mianowniku, natomiast w rodzaju męskim żywotnym przymiotnik przyjmuje końcówkę -ego, a rzeczownik -a. W rodzaju żeńskim są to odpowiednio końcówki -ą i -ę.

I voilà! Studenci samodzielnie tworzą tabelę gramatyczną biernika, odkrywając reguły na podstawie konkretnych przykładów.

wprowadzanie biernika na lekcjach jpjo tabela

Wracamy do torby i zapisanej na tablicy listy (lub slajdu na lekcji online). Przekształcamy konstrukcję „Co jest w torbie?” na „Co mam w torbie?”. Dopisujemy przymiotniki do nazw przedmiotów i wspólnie ćwiczymy użycie biernika po czasowniku mieć.

Następnie do samodzielnej pracy wykorzystuję ćwiczenie z platformy e-polish: 107A4_14, które polega na transformacji: Co to jest? na „Co masz?”.

Czasowniki i konstrukcje z biernikiem na A1

Pierwszym czasownikiem, w połączeniu z którym kursanci spotykają biernik w rozkładzie materiału POLSKI krok po kroku 1, jest mieć, co opisałam wyżej.

W ćwiczeniu 2 (A07A2-1 i A07A2-2) lekcji 7. lista czasowników łączących się z biernikiem poszerza się o kolejne przykłady:
  • czytać,
  • oglądać,
  • robić,
  • gotować,
  • kupować,
  • pisać,
  • powtórzyć,
  • lubić.
W ćwiczeniach 3 (A07A3) i 4 (A07A4) dochodzą jeszcze:
  • znać,
  • fotografować,
  • widzieć.
Część B lekcji 7 wprowadza konstrukcję proszę + biernik, przydatną podczas zakupów:
  • proszę Gazetę Krakowską,
  • proszę sok pomarańczowy,
  • proszę wodę gazowaną,
  • proszę kanapkę.

Propozycje gier i aktywności, które wykorzystuję, aby zautomatyzować i przećwiczyć biernik, przedstawię w kolejnym wpisie.

Biernik bez tajemnic? Nie od razu!

Na poziomie A1 biernik nie musi od razu zdradzać wszystkich swoich tajemnic. Wystarczy, że student zacznie go rozpoznawać w znanych wyrażeniach i wykorzystywać w prostych sytuacjach komunikacyjnych. W końcu nauka gramatyki to nie przesłuchanie! Lepiej stopniowo poznawać naszego „towarzyskiego chłopca”, niż próbować wyciągnąć z niego wszystkie informacje na pierwszych zajęciach.

Mój wpis nie wyczerpuje wszystkich możliwości wprowadzania biernika – to tylko jeden z wielu pomysłów. Zachęcam do udziału w szkoleniach organizowanych przez GLOSSA Publishing! Kiedy sama uczestniczyłam w Kursie metodycznym dla początkujących nauczycieli języka polskiego jako obcego, podczas piątego spotkania pierwszej części, zatytułowanego „Co lubisz jeść – biernik w praktyce”, pani Iwona Stempek w ciągu półtorej godziny zaprezentowała mnóstwo pomysłów na wprowadzenie biernika i jego utrwalanie.

Autorka: Karolina Fijoł

Koszyk
Wybierz punkt odbioru
wybierz walutę
EUR Euro
Przewijanie do góry