Narzędzia dla narzędnika. Praktyczne pomysły na utrwalenie narzędnika poprzez zabawę

W poprzednim wpisie omówiłam, jak wprowadzić narzędnik na poziomie A1 w sposób komunikacyjny i stopniowy, tak aby od pierwszych lekcji języka polskiego dla obcokrajowców służył budowaniu praktycznych wypowiedzi. Tym razem skupię się na kolejnym etapie pracy – utrwalaniu nowych form. Przedstawię sprawdzone zabawy i aktywności, które angażują kursantów, zachęcają do mówienia i pomagają zautomatyzować użycie narzędnika, a Ciebie zainspirują do przygotowania ciekawych lekcji jpjo.

O tym, jak ważna jest rozgrzewka językowa, powiedzieliśmy już wiele. To właśnie ona pomaga przełamać pierwsze lody, aktywizuje studentów i tworzy dobrą atmosferę do dalszej pracy. Oto sprawdzone sposoby rozgrzewek z narzędnikiem w tle:

• Jakim kolorem dziś jesteś?
  Na etapie wprowadzania narzędnika nazwy kolorów są już kursantom znane, dlatego warto tę wiedzę wykorzystać. Do tego stanowią symbole o wielu znaczeniach. Oczywiście nie oczekujmy odpowiedzi „czerwonym” i na tym koniec, dopytujmy: a dlaczego? Masz zły dzień? itp.

  

• Jakim zwierzęciem dzisiaj jesteś?
  Zazwyczaj kursanci znają nazwy takich zwierząt jak pies i kot, ale niezależnie od tego wykorzystuję podpisane fotografie, wybieram zaledwie 4-5 przykładów: np. smok, pies, kot, papuga. Każde z tych zwierząt może odzwierciedlić samopoczucie, w jakim kursanci się znajdują.

• Jaką postacią dzisiaj jesteś?
  Analogiczne jak powyżej wybieram 4-5 postaci znanych z kultury, np. Hermiona, James Bond, Shrek, Minionek czy lew Alex.

Na lekcji poświęconej narzędnikowi często wykorzystuję pisanie tzw. „tasiemców”, które spotyka się z bardzo pozytywnym odbiorem studentów. Ćwiczenie polega na tym, że w ciągu dwóch minut kursanci mają za zadanie napisać o sobie jak najdłuższy tekst pod hasłem „Kim jesteś?”. Ja zawsze podaję taki „tasiemiec” o mnie, np. „Jestem kobietą, nauczycielką, Polką, siostrą, córką, egzaminatorką, koleżanką”.

Podczas zajęć online w Wirtualnej Sali na platformie e-polish wykorzystuję narzędzie, jakim jest minutnik, dzięki któremu uczniowie na bieżąco widzą, ile czasu pozostało do końca. Odpowiedzi pojawiają się na czacie, a następnie każdy prezentuje swoją odpowiedź na forum grupy. Wplatam w to zadanie element rywalizacji, bowiem wygrywa osoba, której udało się utworzyć najwięcej form narzędnika. Co ważne, w tym ćwiczeniu każdy może odnieść sukces na swoim poziomie – jedni napiszą trzy przykłady, inni dziesięć, ale wszyscy aktywnie wykorzystują nowo poznaną konstrukcję.

To jedna z moich ulubionych zabaw utrwalających narzędnik. Na zajęcia przynoszę pluszaka, który z czasem staje się swoistym „dobrym duszkiem” kursu i towarzyszy grupie podczas różnych aktywności językowych.

Proszę studentów, aby usiedli w półkolu lub podkowie. Następnie spontanicznie rzucam go do wybranej osoby i zadaję pytanie: „Kim jesteś?”. Zadaniem kursanta jest udzielenie odpowiedzi z użyciem narzędnika.

Ćwiczenie przypomina pisanie tasiemców, ponieważ do tej samej osoby mogę rzucić pluszaka kilka razy. Za każdym razem student powinien podać nową informację o sobie. Dzięki temu uczestnicy wielokrotnie powtarzają tę samą strukturę gramatyczną, ale nie mają poczucia wykonywania mechanicznego ćwiczenia. Dodatkowo element losowości sprawia, że przez cały czas pozostają skupieni i gotowi do odpowiedzi.

To proste ćwiczenie sprawdza się zarówno jako utrwalenie materiału, jak i szybka powtórka na początku kolejnych zajęć. Przygotowuję dwa kubki: jeden z napisem „Mianownik”, a drugi „Narzędnik” lub po prostu „M” lub „N”. Następnie drukuję lub zapisuję na paskach papieru zdania zawierające formy obu przypadków.

Studenci losują kolejne paski i decydują, do którego kubka powinny trafić. Aby poprawnie wykonać zadanie, muszą najpierw rozpoznać formę gramatyczną występującą w zdaniu. Po wrzuceniu wszystkich pasków wspólnie sprawdzamy odpowiedzi i omawiamy ewentualne wątpliwości.

Do przygotowania materiałów można wykorzystać przykłady z ćwiczeń A05D3, 105D2_20 oraz 105D2_13 z bazy materiałów dydaktycznych do języka polskiego jako obcego na platformie e-polish.eu.

Zaletą tego zadania jest jego prostota – nie wymaga skomplikowanych przygotowań, a jednocześnie skutecznie utrwala różnicę między mianownikiem a narzędnikiem. Dodatkowo element fizycznego segregowania karteczek sprawia, że ćwiczenie jest bardziej angażujące niż tradycyjne zaznaczanie odpowiedzi w podręczniku.

To ćwiczenie wykorzystuję na etapie utrwalania narzędnika, kiedy studenci znają już podstawowe końcówki i potrafią samodzielnie tworzyć formy tego przypadka. Na paskach papieru przygotowuję zdania zawierające rzeczowniki i przymiotniki w mianowniku oraz narzędniku. Część przykładów jest poprawna, a część zawiera błędy.

Na tablicy rysuję dwa symbole: walizkę i kosz na śmieci. Zadaniem studentów jest wylosowanie zdania, przeczytanie go na głos i podjęcie decyzji, czy powinno trafić do walizki czy do kosza. Do walizki trafiają zdania poprawne, natomiast do kosza – błędne.

Jeżeli kursant uzna, że zdanie jest niepoprawne, powinien nie tylko umieścić je w koszu, lecz także podać prawidłową formę. Dzięki temu ćwiczy nie tylko rozpoznawanie błędów, ale również ich samodzielną korektę.

Podoba mi się w tym ćwiczeniu to, że uruchamia coś więcej niż mechaniczne odmienianie. Student musi najpierw zadać sobie pytanie: „Czy to zdanie brzmi poprawnie?”, a dopiero później poprawić formę. To już jest krok w stronę rozwijania świadomości językowej, a nie tylko pamięci do końcówek.

Do przygotowania zdań można wykorzystać materiał zawarty w ćwiczeniach 105D2_4 oraz 105D10. Wystarczy wybrać część przykładów i celowo zmodyfikować niektóre formy, tak aby studenci musieli samodzielnie ocenić ich poprawność i dokonać ewentualnej korekty.

Lekcja poświęcona narzędnikowi jest świetną okazją do „przemycenia” treści związanych z Polską, dzięki czemu można stworzyć zajęcia nie tylko o gramatyce, lecz także o kraju, jego kulturze i dorobku. Z myślą o tym przygotowałam dla Ciebie na platformie e-learningowej e-polish.eu interaktywną grę typu koło fortuny. Zabawa polega na transformacji form w mianowniku na narzędnik i odwrotnie.

W grze pojawiają się nazwiska znanych Polaków, takich jak: Wisława Szymborska, Jan Matejko czy Robert Lewandowski, a także tytuły ważnych dzieł i symboli polskiej kultury, np. Pan Tadeusz, Mazurek Dąbrowskiego czy Panorama Racławicka. Dzięki temu studenci ćwiczą nowe formy gramatyczne, jednocześnie poznając ważne postaci i elementy polskiego dziedzictwa kulturowego.

Tworząc to ćwiczenie, chciałam również zwrócić uwagę na wyraz „polski”, który może występować w dwóch różnych funkcjach gramatycznych: jako rzeczownik pisany wielką literą (np. „Jestem z Polski”) oraz jako przymiotnik pisany małą literą („To jest język polski”). Zauważyłam, że bywa to źródłem trudności dla kursantów, którzy niekiedy mylą te formy i odmieniają je niezgodnie z ich przynależnością gramatyczną. Jest to dobry moment, aby pokazać studentom, że poprawna odmiana zależy nie tylko od zakończenia wyrazu, lecz także od jego funkcji w zdaniu. Widać to w przykładzie „Mazurek Dąbrowskiego jest hymnem Polski” lub „Pan Tadeusz Adama Mickiewicza to polska epopeja narodowa”.

Autorka: Karolina Fijoł