LISTA SŁÓWEK – I CO DALEJ? 4 SPOSOBY NA PRACĘ ZE SŁOWNICTWEM NA LEKCJI JPJO

Czy ktoś jeszcze robi listy słówek? Wydaje się, że od jakiegoś czasu to już przeżytek, że żaden szanujący się nauczyciel jpjo nie będzie namawiał do tworzenia listy słówek do nauczenia. Właściwie słusznie, bowiem „wkuwanie” słówka za słówkiem nie daje zbyt wiele. Jednak zbiór słówek – czy to w postaci listy, czy chmury słów, czy mapy myśli – jest wspaniałym punktem wyjścia do wielu ciekawych ćwiczeń językowych, które można wykorzystać na lekcji języka polskiego jako obcego. Dzisiaj chciałabym przedstawić cztery takie aktywności, których celem jest nie tylko zapamiętanie słownictwa, ale też pomoc w integracji grupy lub w osobistej refleksji studenta na kursie języka polskiego jako obcego.

Pierwszą aktywnością, którą chciałabym opisać, jest ćwiczenie, które nazywam „obraz słowa”, a które jest luźno oparte na książce „Ukojenie ze słów” poetki Rupi Kaur, w której autorka przedstawia zbiór ćwiczeń na kreatywne pisanie. Zadanie to można przeprowadzić zarówno na lekcji indywidualnej, jak i grupowej. Najpierw wybieramy słowo-klucz. Może to być słowo wprowadzające do nowego tematu lub podsumowujące temat właśnie zakończony. Może to być nowo poznane wyrażenie lub przysłowie, a może być, na przykład, aktualna pora roku czy stan emocjonalny.

Indywidualnie
Student ma za zadanie pomyśleć przez chwilę np. o słowie „jesień”, a potem narysować na osobnej, czystej kartce obrazy, które przychodzą mu na myśl, gdy słyszy to słowo. Następnie uczeń patrzy na swoje dzieło i notuje kilka słów czy wyrażeń, które przychodzą mu do głowy, gdy na niego patrzy. Niech to będzie co najmniej dziesięć fraz (zachęcamy do korzystania ze słownika). Z nich uczeń wybiera pięć, które najbardziej kojarzą się z jesienią i układa z nich zdania. Potem z tych pięciu słów wybiera słowo, które: a) najlepiej mu się kojarzy, b) którego dźwięk mu się podoba, c) które najtrudniej jest mu zapamiętać.
Jeszcze raz patrzy na swój obraz i układa nowe zdania z tymi trzema słowami. Alternatywnie, można bazować na słówkach, które już się pojawiły na kursie języka polskiego dla obcokrajowców. Można wykorzystać spis słów w podręczniku lub poprosić uczniów o samodzielne stworzenie listy dziesięciu słów z ostatnich kilku lekcji, które kojarzą im się z tematem obrazu. Następne kroki są takie same, jak te opisane powyżej.

W grupie
Ćwiczenie „obraz słowa” można wykorzystać jako narzędzie do integracji grupy. I tu pojawiają się różne sposoby prowadzenia tej aktywności:
a) Prosimy studentów jpjo o narysowanie konkretnego słowa. Nikt nie podpisuje swojej pracy. Następnie uczniowie wymieniają się swoimi obrazami. Każda osoba ma za zadanie wypisać pięć słów, które jej się kojarzą z daną pracą. W ten sposób powstaje „bank słów”, które można wykorzystywać na różne sposoby.
b) Jeśli nie zależy nam tak bardzo na utrwaleniu słownictwa, a za to chcemy pracować nad relacjami w grupie, zapraszamy wszystkich uczestników kursu jpjo do narysowania jednego wspólnego obrazu na temat konkretnego słowa/wyrażenia. W kolejnym etapie przyglądamy się wspólnemu dziełu i zastanawiamy się, co ono mówi o naszej grupie. Każdy student układa trzy pozytywne zdania na temat grupy. Zdania te zapisujemy i wraz z obrazem zawieszamy w widocznym miejscu sali.

Drugi pomysł na utrwalenie słówek na lekcji języka polskiego jako obcego polega na przygotowaniu listy słów i ułożeniu ich w losowej kolejności. Najlepiej będzie, jeśli każde słówko będzie na osobnej karteczce odwróconej słowem do dołu.

Indywidualnie
Celem ćwiczenia jest swobodna wypowiedź na zadany temat. Jedynym warunkiem jest użycie wszystkich słów z listy w określonym czasie. Gdy minie jedna minuta wypowiedzi, uczeń odwraca pierwszą karteczkę i musi użyć wylosowanego słowa jak najszybciej. Po kolejnej minucie mówienia, uczeń odwraca następną karteczkę. Powtarzamy ten schemat aż do skończenia się słówek.

W grupie
Ćwiczenie to można przeprowadzić w parach. Osoba A wyciąga słówko i zaczyna mówić. W ciągu minuty musi użyć tego słowa. Gdy ten czas mija, nauczyciel daje sygnał i wtedy karteczkę wybiera osoba B i kontynuuje rozmowę jak najszybciej używając wylosowanego słowa. Można tu wprowadzić element rywalizacji: nastawiamy stoper na pięć minut i przez ten czas należy wykorzystać jak największą liczbę słówek z listy. Wygrywa ta para, która użyje ich najwięcej. Łatwiejsza wersja tego zadania polega na odkryciu wszystkich słów na raz i ułożeniu krótkiej historyjki, używając wszystkich podanych wyrażeń (pomysły na to, jak ułatwić opowiadanie historii, to osobny temat).

Kolejne ćwiczenie, zainspirowane warsztatami prowadzonymi przez Małgorzatę Tetiurkę, łączy utrwalanie słownictwa i gramatyki, i najlepiej przeprowadzać je w grupie. Potrzebny będzie duży karton, najlepiej wąski i długi, np. rozwijany z rolki. Prosimy, by każdy wybrał swoje ulubione słowo w języku polskim. Następnie rozwijamy papier i zapraszamy uczniów do narysowania swojego słowa. Na niższych poziomach będą to zapewne konkretne przedmioty lub czynności, a na wyższych pojęcia bardziej ogólne. Zachęcamy, by kursanci spróbowali zilustrować nawet abstrakcyjne wyrazy. Gdy karton zapełni się obrazkami, zapraszamy uczniów, by na ich podstawie opowiedzieli historyjkę. Można wtedy zaproponować konkretną strukturę gramatyczną, np. czas przeszły.

Jeszcze innym sposobem na wykorzystanie listy słówek na lekcji języka polskiego jako obcego są obrazy (zdjęcia, ilustracje, reklamy itp.). Najpierw prosimy uczniów, by zrobili własną listę np. 20 słów z interesującego nas zakresu (warto od czasu do czasu proponować przejrzenie notatek od pierwszych lekcji). Następnie prezentujemy obraz. Zadaniem uczniów jest wybranie ze swoich list dziesięciu słów, które ich zdaniem pasują do ilustracji. Ważną częścią zadania jest wyjaśnienie swojego wyboru i biegu skojarzeń. Ćwiczenie to możemy kontynuować ograniczając stopniowo liczbę słów, aż wreszcie trzeba będzie wskazać z listy jedno słowo, które najlepiej opisuje wybrany obraz.

A czy Ty uczysz się języka obcego? Czy masz swój ulubiony sposób na słówka?

Autorka: Katarzyna Bednarska-Adamowicz